De 3 beste boeken over videogames



Geen lijstje met persoonlijke hoogtepunten van mijn kant dit jaar. Niet omdat ze er niet zijn, maar omdat een lijstje met goede boeken (over games) gewoon veel waardevoller is. Daar komt bij, een van de punten in mijn inleidende presentatie over gamejournalistiek tijdens het Xi/Bashers-debat was een oproep aan mijn collega’s om zich meer te verdiepen. Nou is dat een redelijke vage oproep, maar wat ik (onder andere) bedoel is: lees eens een boek! Want boeken over games zijn er zat. Niet dat de hele universiteitsbibliotheek er vol mee staat, maar waar ik jaren geleden nog kon zeggen dat je met game boeken slechts één plank kon vullen, daar kun je vandaag de dag een bescheiden boekenkast vullen.

Met name tussen 2003 en 2007 was er een stortvloed aan wetenschappelijke introductieboeken. Elke professor die ook maar iets van games wist, poepte een boek uit. Met tientallen introducerende titels, sommige van bedenkelijk niveau, als gevolg. Langzaam is dat aan het veranderen. Wetenschappers, gameindustrieveteranen en journalisten vinden hun niches en, niet onbelangrijk, de markt voor boeken over games groeit. Zodat uitgevers het ook aandurven om iets op de markt te brengen.

Laat je evenwel (door mij) geen zand in de ogen strooien. Het wordt lastig om een (goede, evenwichtige) top 10 met boeken over games over het jaar 2009 samen te stellen. Er wordt wel meer uitgegeven, maar het is niet zoals met consolegames: er komt niet minstens elke maand iets uit wat je zou willen kopen. Ik heb bewust titels weggelaten, maar dat komt of doordat ik ze nog niet volledig gelezen heb, of doordat ik er zelf aan bijgedragen heb.

Divers

Nog wat extra uitleg. Onderstaand lijst(je) is vrij divers. Het zijn niet alledrie academische boeken (als in geschreven door en voor wetenschappers), maar het instapniveau kan, als je weinig Engels leest, aan de hoge kant zijn. De onderstaande top 3 is ook wat langer dan gebruikelijk. Dat komt simpelweg doordat ik enerzijds niet verwacht dat iedereen deze boeken meteen gaat lezen, maar wellicht wel geïnteresseerd is in de inhoud. Maar anderzijds is het ondoenlijk om boeken van 200 à 300 pagina’s in tien regels samen te vatten. Los nog van het feit dat ik dan het werk van de schrijvers een onbegrijpelijk groot onrecht aan zou doen. Uiteindelijk ben ik gezond jaloers op onderstaande schrijvers. Een review schrijven is één ding, maar een goed boek schrijven over games is pas echt een prestatie van wereldformaat!

1. Montfort, N., & Bogost, I. (2009) · Racing the beam: The Atari Video computer system · Cambridge, Mass: MIT Press

Instapniveau: Hoog
Stijl: Academisch
Boek in 1 zin: De ontstaansgeschiedenis van de Atari VCS en een uitleg van de techniek en belangrijkste games op de eerste populaire spelcomputer.

Als je Nick Montfort en Ian Bogost iets niet kan verwijten, dan is het een gebrek aan ambitie. Hun boek over de Atari VCS moet het eerste deel zijn in een nieuwe serie genaamd “platform studies”, een serie boeken gewijd aan de (academische) studie van één specifiek spel platform. Als de overige delen, die dus nog allemaal moeten verschijnen of nog geschreven moeten worden, net zo goed worden als Racing The Beam, dan ziet de toekomst van het vakgebied van de game studies er zonnig uit.

Ga je dit boek lezen, weet dan wel: Montfort en Bogost zijn hardcore wetenschappers. Zo publiceerde Bogost in 2006 het vrij theoretische traktaat Unit Operations, waar hij diverse theoretische lijntjes bij elkaar haalt (van Plato tot Zizek) om zo tot een nieuwe manier van games bekijken te komen. Een jaar later schreef hij een leesbaarder boek, Persuasive Games: the Expressive Power of Videogames, waarin hij de theoretische lijnen uit zijn eerste werk verder uitdiept aan de hand van een lange lijst voorbeelden. Montfort op zijn beurt is ook niet vies van een vrij abstract en droog onderwerp, zo bewees hij met zijn boek uit 2005 over interactieve fictie. Wederom een boek dat de ongeoefende lezer (lees: niet-wetenschapper) met moeite zal begrijpen. Het mag dus een klein wonder heten dat Racing The Beam toch een begrijpelijk geheel is geworden.

Centraal staat dus de Atari 2600 (ook bekend als de Atari VCS). Voor mij was het boek zo waardevol omdat ik de Atari VCS net niet (bewust) heb meegemaakt. Het apparaat kwam op de markt in 1977 en had zijn grootste successen begin jaren tachtig (om vervolgens na de release van een van de slechtste games ooit, E.T. the Extra-Terrestrial, een industriekrach in te luiden). Begin jaren tachtig was ik met andere dingen bezig (opgroeien) en mijn eerste echte spelcomputer was de NES (1986). Van die hele Atari heb ik dus niet zo veel meegekregen en alleen daarom is het al het lezen waard. Wat het boek bijzonder maakt is dat Nick en Ian veel verder gaan dan interviews met de makers, of een samenvatting van krantenartikelen uit die tijd. Wat ze doen is de Atari letterlijk en figuurlijk uit elkaar halen. Het grootste deel van het boek is helder, leesbaar en buitengewoon informatief, maar er zitten passages in over de werking van de Atari die voor niet-programmeurs, zoals ondergetekende, lastig te volgen zijn.

Waarom is de geschiedenis van de Atari VCS zo relevant? Omdat dit apparaat de basis heeft gelegd voor de spelcomputers van vandaag. Het was de eerste keer dat een console werd verkocht tegen marktprijs (om geld te verdienen met games), het was de eerste spelcomputer met cartridges, het bracht de spelcomputer de huiskamer in en de eerste grote onafhankelijke uitgever (Activision) werd in 1979 opgericht om games te fabriceren voor de Atari. Innovaties waar Nintendo nu miljarden mee binnenhaalt (fitnessgames en speciale controllers) werden geïntroduceerd op de Atari.

Boven alles was het tijdperk tussen 1977 en 1982 een tijdperk voor spelontwikkelaars om te experimenteren, zo leggen Montfort en Bogost uit. Een groot deel van de Atari-games waren klonen van arcadespellen (Pong en Tank), maar er waren nog geen dikke telefoonboeken met regels en eisen (zoals nu het geval is) en eigenlijk alles was mogelijk. Enige bottleneck: de processor van de Atari was allesbehalve krachtig. Het boek bespreekt vervolgens vijf bijzondere Atari-games (Adventure, Pac-Man, Yar’s Revenge, Pitfall! en Star Wars: The Empire Strikes Back), die elk een eigen verhaal vertellen.

Behalve dat het gewoon hartstikke leuk is om dit boek te lezen - je voelt je kennis over games toenemen met elke pagina die je omslaat - is het voor gamejournalisten van extra belang om het verhaal van Bogost en Montfort door te spitten. Waarom? Omdat zoveel zaken die vandaag de dag als ‘nieuw’, ‘bijzonder’ of ‘speciaal’ worden gezien, al decennia geleden zijn uitgevonden. Denk dus aan die dansmat bijvoorbeeld. De geschiedenis herhaalt zich keer op keer en de wortels van de hedendaagse gamecultuur, en met name die van de spelcomputer, beginnen bij de Atari-boom.

2. Gilsdorf, E. (2009) · Fantasy freaks and gaming geeks: An epic quest for reality among role players, online gamers, and other dwellers of imaginary realms · Guilford, Conn: Lyons Press

Instapniveau: Laag
Stijl: Journalistiek
Boek in 1 zin: Supernerd (en gamer) Ethan Gilsdorf haalt jeugdherinneringen op en stapt, opnieuw, in de wereld van rollenspellen, MMORPG’s en LARP’s.

Toeval bestaat niet, toch? Afgelopen herfst woonde ik een aantal weken in Minneapolis (grote stad in het midwesten van de VS). Daar bezocht ik, eigenlijk per toeval, een boekenbeurs. Met de eerste stap die ik in de grote zaal zette, haalde ik de gemiddelde leeftijd met 2 jaar naar beneden.

Maar de eerste tafel waar ik naartoe liep, bestond uit een stapel met boeken met daarop groot de frase “Gaming Geeks”. Ha! Even schrok ik. Toch niet weer een boek over verslaving? Niets van dat alles. Nog meer toeval dan. De auteur van het boek stond ook achter de tafel, Ethan zelf. Hij vertelde mij enthousiast over zijn boek en ik vertelde hem enthousiast over mijn eigen interesse in het onderwerp. Met als gevolg, een gesigneerd exemplaar: “To David, fellow gamer & geek”. Het kan dan ook zijn dat de volgende bespreking niet 100% objectief is.

Gildsdorfs boek is feitelijk een autobiografie van een Amerikaanse gamer (en geek) die toevallig journalist is. De beste jongen had een pittige jeugd met een moeder die erg ziek was en vrienden die meer interesse hadden in wiskunde en puzzels dan vrouwen en sporten. Verder werden de puberjaren gevuld met dobbelstenen met meer dan zes zijden, het tekenen van kaarten van fantasiewerelden en de boeken van Tolkien.

Naarmate Gilsdorf ouder wordt, verliest hij zijn oude hobby’s uit het oog. Deels omdat zijn nieuwe vriendin er niets van wil weten, maar deels ook omdat hij met andere dingen bezig is. Maar dan gaat het toch weer kriebelen en het idee voor een queeste terug naar zijn jeugd is begonnen. Ik zeg bewust queeste, omdat het boek vol staat met (woord)grapjes en verwijzingen naar geek/nerd/gamercultuur.

Een van de eerste avonturen op Gilsdorfs zoektocht is om meer te weten te komen over Tolkien, de geestelijk vader van alle fantasyschrijvers. Vervolgens gaat hij naar een gameconventie (niet een zoals in Keulen, Los Angeles of Tokio) waar oudere hippies hem vertellen over het oerrollenspel: Dungeons & Dragons. Hij speelde het als kind, maar nu geeft hij zich er eindelijk helemaal aan over. Zijn reis brengt hem vervolgens naar de Amerikaanse staat Georgia, waar hij meedoet aan een LARP (live action role-playing game). Hoewel Gilsdorf met open vizier zijn boek schrijft, hij is immers zelf de grootste geek in zijn verhaal, blijft hij zich verbazen over het feit dat volwassen mannen en vrouwen zich weken in de bossen verschansen om daar te rollenspelen.

Uiteraard worden digitale spellen niet vergeten, maar dit is het mindere punt van Gilsdorfs boek. Zijn vergelijkingen tussen de virtuele en ‘echte’ wereld zouden sterker geweest zijn als hij zich (nog) beter had verdiept in het medium en hoe gamers denken over het spanningsveld tussen de virtuele en fysieke wereld. Sterker is de auteur wanneer hij naar Nieuw-Zeeland reist om daar de filmset van Lord of the Rings te bezoeken of zijn LARP-avonturen bespreekt.

Uiteindelijk is Fantasy Freaks and Gaming Geeks een feest der herkenning. Veel zullen gamers al weten, maar het verhaal van Gilsdorf is zeer leesbaar, vermakelijk opgeschreven met typische nerdgrapjes en bij tijd en wijlen gewoon hilarisch. Voor mij beschreef hij een kant van de gamecultuur die ik zelf weinig zie (of ervaar), de wereld van fysieke rollenspellen (als bordspel of rennend in een weiland) en wat het betekent om als gamer op te groeien. Het boek voelt als urenlang herinneringen ophalen met ‘gamers onder elkaar’ en verdient het om gelezen te worden.

3. Juul, J. (2009) · A casual revolution: Reinventing video games and their players · Cambridge, Mass: MIT Press

Instapniveau: Gemiddeld
Stijl: Populair-wetenschappelijk
Boek in 1 zin: Wat zijn nu ook alweer casual games, wie maken ze en wie spelen ze?

Wie het tijdschrift Edge leest, is daarin de bespreking van Juuls boek wellicht al tegengekomen. De Britten zijn niet heel tevreden met het boek van de Deense onderzoeker en die kritiek is deels terecht. Er zitten een paar feitelijke onjuistheden in A Casual Revolution en dat hoort gewoon niet. Daar komt bij, af en toe voelt het boek niet ‘af’ aan. Juul is het overigens (wat een verrassing), niet helemaal eens met de kritiek, zo schrijf hij op zijn blog.

Om heel eerlijk te zijn was ik redelijk dicht betrokken bij het ontstaan van Juuls boek. Hij schreef het in 2008 op het moment dat ik gastonderzoeker was bij de Amerikaanse universiteit MIT. Voor wie het gaat lezen: een van mijn ervaringen met betrekking tot het spelen van World of Warcraft wordt aangehaald. Aan de hand van mijn discussies toen (oktober 2008) heb ik voor Dagblad de Pers destijds een artikel geschreven. In dat artikel beantwoord ik de volgende drie vragen: wat zijn casual games, zijn ze simpeler en waar komt het idee van het boek vandaan?

Het punt dat Juul wil maken is dat het medium opnieuw uitgevonden is. De spelers van vroeger (de papa’s en mama’s van nu) zijn games uit het oog verloren, maar door de opkomst van nieuwe genres komen zij terug om weer te spelen. Met als gevolg: je bent een uitzondering als je geen gamer bent. De twee voornaamste trends binnen deze ‘casual revolution’ zijn games met ‘mimetische interfaces’ (games met spelacties die fysiek acties nabootsen) en ‘downloadable casual games’ (denk aan Bejeweled).

Voor wie meer wil weten over de huidige opkomst van casual games is het boek van Juul zeker de moeite waard. De schoonheidsfoutjes waar Edge over valt en de af en toe warrige structuur zullen de casual lezer niet irriteren. Wat dan overblijft is een boek vol mooie oneliners en interessante observaties van zaken die veel gamers wellicht al weten, maar nog even in de juiste context gezet worden. En, niet onbelangrijk, Juul voegt een aantal zinvolle concepten, ideeën en categorieën toe om zo gamers, journalisten en wetenschappers te helpen om net weer iets preciezer te zijn bij het praten en denken over de wondere wereld van casual games.

19 reacties

  1. Marijn · 21-1-2010 · 23.03 uur

    Waarom jezelf niet een eer bewijzen en Joystick Soldiers ook vermelden als hoogtepunt? :)

    Racing the Beam lijkt me trouwens erg interessant, denk dat ik die even bestel.

  2. Ellen · 22-1-2010 · 10.19 uur

    Tof overzicht, leuk dat je deze insteek hebt gekozen! Misschien is het goed om hier vaker over te schrijven? Ik zou het leuk vinden om regelmatig een korte boekbespreking-voor-dummies van jouw hand op Bashers te zien. Dit voegt echt veel toe.

  3. Wormpaul · 22-1-2010 · 10.20 uur

    Boek 2 lijkt me meer iets voor mij, makkelijk om in te stappen (eerste boek ooit die ik over games ga lezen..) en op een subcultuur gericht die eigenlijk altijd “raar” heb gevonden maar daarom niet minder interessant…

    Wat ik je nog wilde vragen David;

    Ooit noemde jij in een podcast dat er 7 manieren zijn om een verhaal te vertellen, en dat dit perfect werd beschreven in een boek.

    Heb jij voor mij de naam van dat boek/artikel of een andere manier dat ik eraan kan komen? Dat vind ik namelijk nog veel interessanter dan bovenstaande genoemd.

    Hopelijk snap je waar ik op doel en kan je aangeven of zoiets ergens verkrijgbaar is.

    Alvast dank!

  4. Wormpaul · 22-1-2010 · 10.24 uur

    En 2e vraag;

    Zijn dit soort boeken eigenlijk ook in NL vertaald of is dat onmogelijk met al die rare termen?

  5. Ruud · 22-1-2010 · 10.48 uur

    Ik had eigenlijk boeken verwacht zoals game over.

  6. Niels ’t Hooft · 22-1-2010 · 11.12 uur

    @Ruud: Als dit een rijtje was geweest van de beste gameboeken uit 1999, had Game Over er vast bij gestaan ;-)

    @David: Je bespreking van Racing the Beam heeft ook mij erg enthousiast gemaakt. Maar ik heb Persuasive Games nog op de plank liggen, dus daar ga ik me eerst maar eens aan wagen.

  7. Stone · 22-1-2010 · 12.04 uur

    @David, enkel dat een boek is uitgekomen in 1999 lijkt mijn geen reden om minder interessant te zijn.

    ik denk dat een boek als “my tiny life” nu veel interessanter is dan toen het 10 jaar geleden werd uit gegeven. Het geeft je een kijk op het ontstaan van de MUD’s en MOO’s, en hoe het “leven” daarin was in hun hoogtijdagen. Het gaf mijn toen ik het vorig jaar nogmaals las de realisatie hoe beperkt de huidige mmo speler eigenlijk is in zijn invloed in de virtuele wereld in vergelijking met die allereerste online textbased werelden. iets wat ik niet uit dat boek heb gehaald toen ik het 8 jaar geleden las.

  8. Stone · 22-1-2010 · 12.08 uur

    ik bedoelde @Niels uiteraard

  9. Stefan Keerssemeeckers · 22-1-2010 · 12.09 uur

    @ Stone

    Het artikel gaat in eerste instantie om games die het afgelopen jaar verschenen zijn. Misschien wel een goed idee om belangrijke boeken in de toekomst in een boekenrubriek te verwerken.

  10. Han · 22-1-2010 · 12.10 uur

    Leuk idee zo’n boekenlijst, al had je er wat mij betreft best wat boeken uit de 2007 en 2008 bij kunnen doen. Maar misschien is een introducerende post in de gamesliteratuur een goed idee. Juuls boek vond ik persoonlijk niet zo, in de zin van weinig van geleerd. Wel erg handig voor papers omdat hij het wel mooi beschrijft, maar vond Half Real beter. Racing the Beam ligt hier (zo te zien ten onrechte) te verstoffen na alleen het eerste hoofdstuk te hebben gelezen, dus die moet ik maar eens snel gaan lezen.

    En zoals Marijn zegt, Joystick Soldiers is gewoon een van de betere boeken uit 2009, dus die hoort eigenlijk in de lijst. Ik vond het in ieder geval echt een interessant boek, alhoewel ik Huntemann’s hoofdstuk wat over the top vond.

    Wat ik in eigenlijk bijna alle boeken die ik tot nu toe heb gelezen over games mis, is een analyse van de industrie zelf.

  11. Luke van Velthoven · 22-1-2010 · 13.49 uur

    Dit vind ik echt tof. Dat tweede boek lijkt me wel leuk om mee te beginnen. Al zal ik zoiets niet met het biebpasje van mijn ouders kunnen lezen vrees ik.

  12. Jeroen Bos · 22-1-2010 · 14.19 uur

    Ik denk dat ik het hier wel even kan plaatsen. Een nieuwtje over een nieuw boek (proefschrift zelfs). Vandaag promoveert Mirjam Vosmeer aan de UvA op het onderwerp videogames & gender.

    Voor meer info kijk je hier. En heel handig, haar proefschrift is open access wat betekent dat je gratis en zonder restrictie een pdf-versie kunt downloaden.

  13. Ellen · 22-1-2010 · 15.41 uur

    Goede tip, Jeroen. Ik heb het hele proefschrift inmiddels op m’n iPhone staan en dat ga ik eens lekker doorlezen.

  14. sven · 22-1-2010 · 21.11 uur

    Racing the beam gaat em worden voor mij. Doordat ik nog een klein stapeltje boeken heb liggen, rijst de vraag: hebben ze dit boek niet in luisterboekformaat (ik weet het; heiligschennis, maar zo makkelijk als je in de auto zit).

  15. David Nieborg · 22-1-2010 · 22.48 uur

    Staat niet duidelijk in de titel, maar het is echt bedoeld als een lijst over 2009, en dus (bewust) een hele beperkte. Er zijn dus zeker betere boeken gepubliceerd de laatste jaren dan in deze lijst staan.

    @ wormpaul

    Oef, gaat zo even geen belletje bij mij rinkelen. Heb je een idee welke podcast dat was? Of in welke discussie?

    Dit soort boeken worden nooit in het Nederlands vertaald, daar is de markt simpelweg te klein voor. Het is inderdaad wel zo dat het lastiger is met al die Engelse termen. Nu zijn is het boek van Juul en Gilsdorf - als je een beetje Engels kan - nog vrij leesbaar gelukkig.

    @ Luke

    Game boeken liggen soms wel in universiteitsbibliotheken, dus als je studenten kent (of bent) is het wel weer makkelijk om er (gratis) toegang toe te krijgen.

    @ Marijn & Han & Ellen

    Bij deze de belofte om van de boekenlijst een maandelijkse rubriek te maken (“game boek van de maand”). Ik zal (tzt) Joystick Soldiers dan ook reviewen :).

    @ Jeroen

    Goede tip! Had het proefschrift al binnen, kon tot mijn grote spijt vanmiddag niet bij de verdediging zijn. Ga het snel lezen (het is in het Nederlands), ben benieuwd wat je er van vindt. Zal proberen er hier (op bashers) - als ik het gelezen heb - meer aandacht aan te besteden.

  16. Niels ’t Hooft · 22-1-2010 · 23.10 uur

    @Wormpaul, was dat niet in de podcast over verhalen, en was het niet Samuel of Teun die het zei over die 7 basisverhalen?

  17. Wormpaul · 25-1-2010 · 11.12 uur

    @ Han / Niels / David;

    Kan de podcast niet terugluisteren omdat mijn boxen weer eens kapot zijn, maar dank alvast voor je tip!

    Ga even de basics doorlezen of ik dit interessant vind om te kopen maar zoiets zou `t best kunnen zijn.

    Grote dank aan allen en als ik de podcast weer kan luisteren zal ik er nog even op terugkomen waar `t precies staat (op de seconde)

Volg de reacties op deze post via RSS

Plaats een reactie

Registreer je als vaste gebruiker. Heb je dit al eens gedaan, log dan in.

Hou de discussie menselijk en inhoudelijk. Reageer bij voorkeur onder je echte naam, met je foto als avatar (via Gravatar).

Toegestane HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>