De Magic Circle en de Hitlergroet



Sinds enkele maanden is het mogelijk lid te worden van studentenvereniging H.S.C. Mercurius uit de BNN serie ‘Feuten’. Als lid kon je vervolgens naar borrels en uiteindelijk het zogeheten ‘Grootsch Feest’, dat volgens De Telegraaf volledig uit de hand liep, inlcusief Hitlergroet, Nazi praktijken en een onderzoek door de politie. Vervolgens doet de halve Nederlandse pers uitstekend zijn werk en schrijft zonder al te veel onderzoek te doen of vragen te stellen kwaliteitskrant De Telegraaf na. Een relletje is geboren.

Spijtig voor organisator Spektor Storytelling, dat zich toespitst op verhalen vertellen op een transmediale wijze. Hoewel uiteindelijk bleek dat alle commotie was ontstaan door één gast die te veel gedronken had en zich bemoeide met de ontgroeningen die deel waren van het feest, was de schade al gedaan. Slechte publiciteit is ook publiciteit zou je kunnen zeggen, maar voor een project wat bedoeld was om de kracht van transmediale storytelling te laten zien gaat dat niet op. Ontwerpstudio’s als Spektor die zich bezighouden met transmedia en in het verlengde daarvan met Alternate Reality Games zijn er niet veel in Nederland. En hoewel H.S.C. Mercurius weinig echte game elementen bevatte volgde ik de ontwikkelingen met interesse.

Een van de eerste ARGs, voor Nokia, was van Nederlandse makelij. Desondanks is het genre in Nederland nog klein. Nokia werkt nog steeds met ARGs als marketing tool, zoals bij de game Conspiracy for Good, waarvan deze foto is.

Transmedia in Kikkerland

De media berichtgeving over eerder genoemd feest deden me namelijk denken aan de reacties op een eerder Nederlands experiment met transmedia, het door de VPRO geproduceerde Take 10. Hoewel er toen geen verontwaardigde krantenberichten verschenen kenmerkten de reacties op de blog van de VPRO en op straat zich door onbegrip en afkeuring inclusief een aangifte bij de politie. In het geval van Take 10 ging de meeste commotie om enkele live events die deel waren van hun alternate reality experiment. Deze events, die zich afspeelden in Amsterdam en waarbij onder andere zeer realistische zombies werden neergezet die lichamen opaten, werden door velen onsmakelijk en zelfs gevaarlijk gevonden. Anders dan bij het H.S.C. Mercurius feest ging het hier niet om een incident maar om een door de makers bedoeld en bedacht voorval dat verkeerd viel bij een groot deel van het publiek.

Still uit de berichtgeving van regiozender AT5 over een live event van Take 10.

Toch is er een lijn te trekken tussen de twee gebeurtenissen. In beide gevallen gaat het om verontwaardiging over iets wat in een gemaakte realiteit plaats vind. De vereniging Mercurius en de zombieuitbraak van Take 10 zijn beide niet echt. De mensen die meespelen doen alsof en houden zo de ‘suspension of disbelief’ op. En net als veel traditionele ARGs doen deze projecten hun best realistisch over te komen zodat het voor de spelers zo makkelijk mogelijk is dit te doen. En in beide gevallen gaat het om alternate reality projecten in Nederland.

Is Nederland te klein voor ARGs?

Het lijkt er op dat er onevenredig veel verontwaardiging ontstaat over dergelijke projecten in Nederland. Ik ben redelijk op de hoogte van de ontwikkelingen in de transmedia werelden en ken geen vergelijkbare incidenten in het buitenland. Zo is er het voorbeeld van de ARG ‘I love Bees’ in Amerika waar een speler voor een opdracht in de game naar een telefooncel afreisde in een gebied dat elk moment getroffen kon worden door orkaan Katrina. Waar in Nederland de media niet genoeg superlatieven hadden kunnen vinden, schreven in Amerika zelfs de lokale kranten er niet over. Zijn we in Nederland dan overdreven conservatief en snel op de tenen getrapt wanneer het om nieuwe media gaat? Misschien. Er is ook een andere kant. Zoals ik al eerder zei gebeurt er in Nederland nog niet veel op het gebied van ARGs. Dat dan nota bene de eerste productie voor een publieke omroep zo erg de controverse opzoekt getuigd van durf, maar ook van een zekere mate van roekeloosheid.

Enkele van de reacties op de weblog van de VPRO.

Bovendien is er een terechte vraag van verantwoordelijkheid. Zoals een van de lezers van de VPRO weblog opmerkt had hun live event uit de hand kunnen lopen. Wat als iemand echt had gelooft dat de zombie apocalypse gekomen was en een acteur had aangevallen? Wiens schuld was dat geweest? Als je een game maakt die zo dicht op de realiteit zit en het gaat fout, ligt dat dan aan jou als gamedesigner? In het geval van Mercurius geven de media hun antwoord; ja. Bij Take 10 zou ik het daar mee eens zijn. Als game designer, zeker van een pervasive game, moet je nadenken over de signalen en de taal die je communiceert. Naar je spelers, maar ook naar voorbijgangers, als je op straat werkt. In het geval van Mercurius oordeel ik anders. Niet omdat het incident niet door hun ontwerpers bedacht was, want als je zo’n game maakt ontwerp je de kaders en ben je er tot op zekere hoogte verantwoordelijk voor te zorgen dat spelers binnen die kaders blijven. Ik acht Spektor voornamelijk onschuldig omdat het een besloten feest was, waarvoor je een kaartje kocht om binnen te komen. Laat me uitleggen waarom dat een wereld van verschil maakt.

Gametheorie in een notendop

De spelers van een spel bevinden zich in een zogeheten ‘magic circle’. Deze term, bedacht door de Nederlandse historicus Johan Huizinga, staat voor de afgesloten ruimte waarbinnen een game zich afspeelt, zowel in tijd en plaats, als in sociale context en regels. Dit betekent dat acties binnen een spel een andere betekenis kunnen hebben dan daarbuiten. Een makkelijk voorbeeld is boksen, waarbij je de tegenstander mag slaan. Doe je dit buiten de magic circle van dat spel en sla je je tegenstander in zijn kleedkamer dan wordt je opgepakt of op zijn minst geschorst. In de ring betekent een stoot iets anders dan daarbuiten.

Die magic circle is er ook bij ARGs. De spelers van een spel stappen die cirkel binnen en accepteren de wereld en de regels die daarbij horen. In het geval van de H.S.C. Mercurius game accepteren ze dat ze ontgroend moeten worden als ze nog geen lid zijn. Ze accepteren het corporale gedrag en doen hier aan mee vanaf het moment dat ze een kaartje kopen en het feest terrein oplopen. Ze weten dat het niet echt is, maar spelen het spel en doen alsof. In die zin zou een belediging richting een van de ‘feuten’ geaccepteerd worden door die persoon omdat deze zich in de magic circle van het spel bevind. Hij weet dat de belediging niet echt is maar slechts deel van het spel. In het geval van Take 10 echter probeert de ontwerper mensen in de magic circle van zijn game te dwingen, waar die magic circle vrijwillig betreden moet worden om te kunnen werken. Je komt de scene tegen op straat en hebt geen keuze er wel of niet deel van te zijn de magic circle te accepteren of niet.

Als je naar een feest in de stijl van Feuten gaat, moet je misschien ook bij jezelf nagaan of je daar wel tegen kan.

Binnen een goed opgezette magic circle is heel veel verdedigbaar als zijnde spel of nep en dus acceptabel, mits de cirkel zelf vrijwillig betreden wordt. Maar zoals we hier zien is zelfs die niet opgewassen tegen bepaalde zaken. Een Hitlergroet zal altijd een Hitlergroet blijven, zelfs in een spel, en verontwaardiging oproepen. Misschien stak de magic circle van de game toch niet goeg genoeg in elkaar. Misschien werd die niet duidelijk gecommuniceerd. Misschien was de bezoeker die aangifte heeft gedaan te snel op haar tenen getrapt. Hoe dan ook, nu de organisatie er niks mee te maken blijkt te hebben kan ik alleen maar stellen dat het spijtig is dat de meeste media ze niet de kans hebben geboden zich te distantieren van de acties van één gast. Ik ben bang dat dit toch het soort nieuws is wat men wilde publiceren over een feest van Mercurius, of het nou waar is of niet. Ondertussen wacht ik op het volgende relletje rond transmedia. Want grenzen zoeken is toch wel een beetje waar dit genre over gaat.

4 reacties

  1. Wesley · 15-5-2012 · 14.26 uur

    Interessant artikel.

    Ik denk inderdaad ook dat het verschil is of je er bewust naar toe gaat en dus aan mee doet of dat je ongevraagd wordt geconfronteerd met schokkende beelden. Ik zou ook niet blij zijn als ik met mijn dochter op klaarlichte dag een dergelijk zombietafereel zou aantreffen.

    Daarbij, denk ik ook dat we in Nederland kleinzerig zijn, we zijn een volk van zeikerds.

  2. Arjen de Jong · 16-5-2012 · 13.59 uur

    Het gaat verder dan er bewust naar toe gaan. Dit soort games spelen juist vaak met het verrassen van spelers door op onverwachte plekken in hun dagelijks leven weer verder te gaan. Maar voordat je dat soort dingen doet in deze omvang, zul je wel eerst moeten zorgen dat iedereen die er mee te maken krijgt ofwel in je magic circle zit, ofwel dat er op een manier die niet schadelijk is voor de ervaring van de spelers, aan de niet spelers wordt duidelijk gemaakt dat het een game is.

    Dat hoeft niet altijd, soms zit er juist schoonheid in het verwarren en in twijfel laten van publiek. Maar dan moet daar wel over nagedacht worden, want twijfel is iets anders dan afkeer of oprechte angst.

    Ik denk dat het stiekem wel meevalt hoe kleinzerig Nederlanders zijn, over het algemeen dan. Ik doe soms games op straat die grenzen aan performances, en slecht als je mensen echt irriteerd of bewust hun grenzen gaat opzoeken, krijg je vervelende reacties. Doe je dit niet, dan vinden de meeste Nederlanders het allemaal wel prima of zelfs leuk.

  3. Whyme · 16-5-2012 · 14.51 uur

    Op de een of andere manier moest ik hier aan denken bij Magic Circle:
    http://en.wikipedia.org/wiki/Assassin_(game)

    Alleen spelers kennen de regels, maar de hele wereld is het spelveld. En het is, mits je het niet met hele realistische nerf-guns speelt, niet schadelijk/overlastgevend voor de omgeving.. Dit in tegestelling tot de zombie-take, die misschien net iets té realistisch is.

  4. Arjen de Jong · 16-5-2012 · 16.23 uur

    Dat is inderdaad een schoolvoorbeeld van een Pervasive Game Whyme ;)

Volg de reacties op deze post via RSS

Plaats een reactie

Registreer je als vaste gebruiker. Heb je dit al eens gedaan, log dan in.

Hou de discussie menselijk en inhoudelijk. Reageer bij voorkeur onder je echte naam, met je foto als avatar (via Gravatar).

Toegestane HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>