De rel als spel: ‘Haren’ en de theorie achter destructief spelen



‘Haren’ is inmiddels volledig doodgeanalyseerd, maar één woord ben ik nog niet tegengekomen: spel. Toch hebben rellen speelse trekjes.

Als je speelt, kom je in een andere mentale modus terecht, waarin je je veilig voelt en daardoor vrijer bent om iets nieuws te proberen. Je tast als het ware de werkelijkheid af: in een game ontdek je spelenderwijs de spelregels, in de werkelijkheid tast je de grenzen af van natuurkundige, morele en justitiële wetten. Spel is een effectieve manier om ‘agency’ op te roepen, het machtige gevoel dat je handelingen ertoe doen, dat je iets teweegbrengt.

Zie daar de relschoppers in Haren. Door te vernielen en vechten tastten zij de werkelijkheid af: hoe ver kan ik gaan tot ik gepakt word? Doordat ze elkaar aanmoedigden en een tijdje zelfs de overhand hadden op de ME, voelden ze zich veilig en machtig. Niet zo gek, want in die paar uur op vrijdagavond oefenden ze meer invloed uit op de realiteit dan ze ooit eerder hadden gedaan. (En ze kwamen ook nog op tv!)

Niet iedereen relt gelukkig, maar iedereen speelt. Het is een natuurlijke menselijke neiging, maar waarom eigenlijk? Bioloog Tijs Goldschmidt stelde dat het waarschijnlijk wel een evolutionaire oorsprong heeft, een of andere reden waarom dieren die speelden vaker overleefden dan dieren die dat niet deden, maar dat we het nu vooral doen vanwege de stofjes: we spelen omdat het lekkerder voelt dan vervelen.

Desondanks heeft het een functie. Gamedesigner Eric Zimmerman vergeleek spel eens met de ‘speling’ die je voelt als je aan een stuur draait voordat je de wielen daadwerkelijk laat bewegen. Spel is de ‘wiggle room’ tussen de vaste structuren in ons leven, zei Zimmerman.

Spelen, schreef speltheoreticus Brian Sutton-Smith, dient onder andere om machtsverhouding en (groeps)identiteit te onderzoeken en bevestigen. In die zin is Haren helemaal niet onhollands, maar juist heel menselijk, hoe verontrustend ook: het is destructief spel.

Sommigen gaan nog verder. Spelgoeroe Bernie DeKoven zei dat een speelse houding helpt om verandering teweeg te brengen. Een speelse samenleving is daardoor gelukkiger, volgens DeKoven, omdat burgers het gevoel hebben dat ze verschil kunnen maken. En er valt wat voor te zeggen dat een te rigide, niet voldoende speelse samenleving eerder geneigd is om tot uitbarsting te komen.

Niet dat dit het gedrag van relschoppers goedpraat. Iedereen speelt, iedereen wil de grenzen verkennen, maar niet ten koste van alles. Spullen en mensen slopen is erger dan een niet-speelse samenleving, toch? Dan kun je beter Grand Theft Auto spelen, waarin je bijna hetzelfde kunt doen als in Haren, maar zonder de teringzooi na afloop.

Next Level staat elke vrijdag in nrc.next.

Geen reacties

  1. Week 715 · Nielsthooft.com · Website of writer, journalist en webmaster Niels ’t Hooft · 1-10-2012 · 12.49 uur

    […] is quite good. Ultimately, it’s pieces like this that make me a better writer and thinker. I published the column on Bashers.nl, […]

     

Volg de reacties op deze post via RSS

Plaats een reactie

Registreer je als vaste gebruiker. Heb je dit al eens gedaan, log dan in.

Hou de discussie menselijk en inhoudelijk. Reageer bij voorkeur onder je echte naam, met je foto als avatar (via Gravatar).

Toegestane HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>