
Vaak, misschien wel te vaak, kom ik in recensies onterechte kritiek tegen. Ik heb het niet over een meningsverschil, maar over een gebrek aan inzicht. Neem de uitgesproken mening van mede-Basher Rogier Kahlmann over een nieuwe Japanse roleplayinggame van Square Enix, genaamd Nier. Al bij het lezen van zijn recensie op DGS-Online zette ik vraagtekens bij zijn gebruik van het woord ‘Japans’, wat een dag later enkel versterkt werd door zijn optreden in de Bashers Podcast. De vraag is: weet je wel waar je het over hebt?
Één van de meest voorkomende kritiekpunten op Japanse games, met name op RPG’s, is het expressieve karakter van het verhaal. Rogier schilderde dat van Nier af als ‘veel te veel overdreven pathos’. Een soortgelijk kritiekpunt is te vinden in Vincents recente Uitgespeeld over Final Fantasy XIII, waar ‘de hoofdpersonages altijd en overal lopen te mekkeren of ze het wel kunnen, en of ze wel door moeten gaan’. Beide Japans, beide RPG’s. Toevallig? Allerminst.
Van nieuwe naar oude media
Om deze sentimentele verhalen te verklaren moet je naar de oorsprong van Japanse vertellingen gaan. Murasaki Shikibu schreef in de elfde eeuw aan het hof De vertelling van Genji, wat tot op de dag van vandaag beschouwd wordt als een hoogtepunt in de Japanse literatuur. Destijds heerste de opvatting dat literatuur de waarheid moest vertellen, waar Shikibu’s fictieve roman natuurlijk niet aan voldeed.
Kort daarna riep een pientere Japanner dat verzonnen verhalen een diepere waarheid naar voren kunnen brengen. Ook zijn gevoelens en ervaringen van de personages een vorm van waarheid. Na deze openbaring raakten de ‘character (ook wel: emotion) driven narratives’ steeds meer in trek onder het Japanse volk en worden tot op de dag van vandaag nog volop gelezen. Ook in Nederland, want elke zichzelfrespecterende literatuurliefhebber heeft één of meerdere Murakami’s in de boekenkast staan.
Ook poëtische kenmerken zijn duidelijk op te maken uit deze verhalen. Zo zorgde lyriek ervoor dat de nadruk niet op ratio en intellect, maar juist op gevoelens en emoties kwam te liggen. Daarnaast was er een aanhoudende strijd tussen inventie en conventie: radicale afwijkingen van tradities werden allesbehalve op prijs gesteld. Vernieuwing was alleen welkom zolang het binnen de grenzen van bepaalde conventies bleef.
En weer terug
Doordat Japan zich tot halverwege de negentiende eeuw afzonderde van de buitenwereld, zijn deze idealen jarenlang onaangetast gebleven. De blootstelling aan westerse invloeden van de afgelopen 150 jaar is duidelijk merkbaar aan de modernisering en technologie in Japan. Wat velen echter vergeten is dat onder deze laag van verwestersing nog altijd een kern van tradities, rituelen en conventies schuilgaat.
Bovendien horen Japanse zakenlui (de zogenaamde ‘salary men’) slechts één expressie te kennen: de lach. In het alledaagse leven is geen ruimte voor emoties, laat staan het overdadig uitdrukken van depressie en melancholie. Sla de verhalen die geschreven zijn door Japanners er maar op na: zelden zal er een levenslustige sfeer heersen. De enige verandering die hierin de afgelopen duizend jaar heeft plaatsgevonden is verbreding van het medium. Toen alleen boek(roll)en, nu ook games.
Discriminatie
Dit maakt de Japanse RPG’s in feite niets meer dan een verlenging van verhalende literatuur. De ‘overdreven pathos’ die Rogier bespeurde in het verhaal van Nier is slechts een voortzetting van wat Japanners al eeuwen doen: emoties buitensporig in verhalen verwerken. Dit vinden we ook terug in de zoektocht naar ‘de ware ik’ van Final Fantasy XIII, wat Vincent bestempelde als ‘mekkeren’.
Een Japanse game benadelen vanwege het expressieve karakter van het verhaal is een vorm van culturele discriminatie. Als je begint aan een Japanse RPG, dan dien je bij voorbaat rekening te houden met het sentimentele gedrag van personages. Ook moet je niet vergeten dat Japanse vernieuwing alleen getolereerd wordt binnen het kader van de conventies. In de praktijk betekent dit: personages met weinig kleding, in veel clichématige scènes en nóg meer achterhaalde oneliners. Zo is het nu eenmaal - reken de game dus niet af op jouw verkeerde verwachtingen.

