Racen door abstracte landschappen: Joost van Dongen over Kandinsky-game Proun



Een korte versie van dit artikel verscheen eerder in NRC Handelsblad en nrc.next.

In het Parijse centrum voor nieuwe media La Gaîté Lyrique krijgen ze geen genoeg van Proun, vertelt programmeur en kunstenaar Joost van Dongen (Oss, 1984). De kunstgame is er onderdeel van een expositie met interactieve installaties. “Volgens de curator spelen duizend mensen per weekend het”, zegt hij met een grijns die duidelijk maakt dat het getal met een korreltje zout genomen dient te worden.

Nog een sterk verhaal van de Fransen: toen de minister van cultuur de tentoonstelling bezocht, zorgde Proun voor oponthoud. “De minister stond te spelen en het duurde langer dan gepland. Toch speelde hij nog een leveltje door”, zegt Van Dongen. “Er zijn helaas geen foto’s van.”

Als game is Proun eenvoudig. De speler draait rond een kronkelende cylinder en ontwijkt objecten, terwijl hij steeds sneller gaat. De aankleding maakt de game bijzonder - de cirkels en kubussen vormen samen abstracte landschappen die doen denken aan Russische avant-gardisten als Wassily Kandinsky en El Lissitzky.

Proun

Van Dongen, liefhebber van kunstgeschiedenis, maakt geen geheim van zijn inspiratiebronnen. Op zijn blog trekt hij vergelijkingen tussen schilderijen en momenten uit zijn spel. En de titel Proun verwijst naar een reeks Lissitzky-doeken.

Vandaar ook dat het Eindhovense Van Abbemuseum, met de grootste Lissitzky-collectie buiten Rusland, Proun opnam in de expositie ‘Overwinning op de zon’. Die is nog te zien tot 25 maart 2012. Van Dongen: “Het museum wil aantonen dat Lissitzky nog steeds actueel is. Onder andere met ruimtelijke, uitvoeringen van zijn werken, in hout. Maar die zijn gemaakt in opdracht van het museum, Proun is écht een moderne invloed. Aan de andere kant vond Lissitzky het concept van een serie het belangrijkst en mocht de uitvoering door iemand anders worden gedaan. In die zin leeft zijn werk juist ook voort in die houten constructies.”

Zelf ziet hij zich uitdrukkelijk niet als uitvoerder. “Proun is een persoonlijke expressie. Ik selecteer mijn interesses en maak daar een autonoom werk van. Het is voortborduren op een traditie, maar daar wel iets nieuws mee doen.”


Een van de Proun-schilderijen van El Lissitzky.

Cable Racer

Van Dongen werkt al zes jaar aan zijn spel. Oorspronkelijk heette het Cable Racer en was er geen link met welke schilder dan ook. De programmeur zat in het tweede jaar van de game-opleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en werd uitgedaagd om een 3D-game te maken. “Iedereen zei dat het onmogelijk was in je eentje. Dat was voor mij juist reden om eraan te beginnen.”

De game kwam op een zijspoor door andere bezigheden, zoals de oprichting van commercieel gamebedrijf Ronimo, samen met studiegenoten. Pas later had hij de rust om Proun op te pakken, in de avonduren en weekenden. “Rond die tijd raakte ik gefascineerd door Kandinsky”, zegt Van Dongen, “vooral door zijn vroege werk, dat er heel anders uitziet dan Proun. Die stijl probeerde ik in mijn game te verwerken, wat voor geen meter lukte. Technisch was het veel ingewikkelder. Toen bladerde ik nog eens door een Kandinsky-boek en kwam ik later werk tegen. Dat bleek wel uitvoerbaar.”

Programmeursoog

Met zijn programmeursoog kijkt hij op een unieke manier naar schilderijen. “Als ik naar tentoonstellingen ga, sta ik aantekeningen te maken van wat schilders doen en hoe je dat in een game zou kunnen reproduceren. Welke elementen maken een doek tot wat het is, en hoe maak je die na met een videokaart?”

Videokaarten zijn bedoeld om realistische werelden op het computerscherm te brengen, legt Van Dongen uit. “Ze kunnen bijvoorbeeld goed omgaan met perspectief. Maar veel schilders gebruiken dat helemaal niet, of ze gebruiken een vervormd perspectief. Om dat voor elkaar te krijgen, moet je trucs verzinnen.”

Na Proun wil hij een pointillistische game maken. En hij wil aan de slag met het werk van Raoul Dufy. “Daarbij staat de lijnvoering goeddeels los van de kleuren. De lijnen zitten niet altijd op de randen van objecten en de randen hebben niet altijd lijnen. Dat is onmogelijk met een normale 3D-simulatie.”

Volgende project

Concreter is het plan voor een game waarin hij zichzelf onmisbaar maakt. Hij wil een spel maken voor exposities en evenementen, waarbij spelers het opnemen tegen Van Dongen en zijn muziekinstrument. “Wat ik speel op mijn cello, wordt door de game geïnterpreteerd. Als ik mooi speel, wordt de spelwereld strak. Als ik lelijk speel, komen er meer doornen - zoiets. Ik ben heel benieuwd wat er gebeurt als ik moet balanceren tussen luisterbare muziek spelen en een interessante game veroorzaken.”

Het is niet eenvoudig om zoiets te bouwen, zeker niet voor één programmeur. “Alleen al een cello goed interpreteren is technisch heel moeilijk. Daarom maak ik eerst een simpel prototype, waarin mijn cellospel bijvoorbeeld vijandjes genereert. Pas daarna ga ik aan de slag met een procedurele wereld die steeds verandert.”

Van Dongen mikt hoog. “Bij de meeste projecten die ik doe, is veel kennis nodig voor ik kan gaan bouwen. Ze hebben een groot ambachtelijk component. Zo is het depth of field-effect in Proun beter dan wat je in normale games ziet. Dat moest wel, want met de abstracte stijl zou je het gaan zien.”

Bijna klaar

Een jaar geleden meende Van Dongen dat zijn game met een paar maanden af zou zijn. “Achteraf bezien was dat gewoon niet zo. De game had toen nog geen geluid. Ik had twee banen met graphics, dat zijn er uiteindelijk vijf geworden. Daarnaast hebben we ‘crunchtijd’ gehad bij Ronimo, waardoor ik er twee maanden helemaal niet aan kon werken. Bij Indigo wilde ik eigenlijk al iets nieuws hebben staan.”

Ondanks de exposities is Proun nog niet helemaal klaar. Deze maand moet het zo ver zijn - en dan is het Joost van Dongen eindelijk gelukt om helemaal in zijn eentje een 3D-game te maken. Hoewel - de muziek en het geluid gaf hij uit handen, al ging audioman Arno van Landsbergen wel aan de slag met composities van Van Dongen. “Toen Arno aanbood mee te helpen, dacht ik: nee, ik moet bewijzen dat ik het alleen kan! Dat heb ik toen maar losgelaten. Anders kwam Proun misschien wel nooit af.”

Volg de reacties op deze post via RSS

Plaats een reactie

Registreer je als vaste gebruiker. Heb je dit al eens gedaan, log dan in.

Hou de discussie menselijk en inhoudelijk. Reageer bij voorkeur onder je echte naam, met je foto als avatar (via Gravatar).

Toegestane HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>