Dit artikel verscheen eerder in nrc.next.

Links in beeld, langs de kustlijn, ligt de Gazastrook. Iemand lanceert een knullig raketje dat doelloos door de lucht fladdert. Dan verschijnt er een tekstballon: “De Palestijnen zijn weer bezig, ze schieten Qassam-raketten op Sderot. Haast je en blaas de Gazastrook op voordat iemand gewond raakt!”

Zo begint Raid Gaza!, een webgame op Newgrounds, een site waar iedereen filmpjes en spelletjes kan uploaden. Drie dagen nadat Israël eind 2008 zijn Gaza-luchtoffensief was begonnen, stond de game al online. De maker bleef anoniem, waarschijnlijk een handige amateur.

Rechts in beeld staan vier lege blokken: Israël. Je wordt aangemoedigd op een van de blokken te klikken en daar raketbasissen of barakken te bouwen. Al snel raast er een constante stroom van hypermodern wapentuig op de Gazastrook af. Onderin beeld worden de slachtoffers geteld: een handvol Israëli’s tegenover honderden Palestijnen. Net als in het echt.

Raid Gaza! is satire in gamevorm, met overdrijving en grofheid als zijn belangrijkste gereedschappen. Zo kun je als je geld op is een telefoontje naar Amerika plegen voor extra dollars en krijg je af en toe een melding als: “Bonus! Hospital hit!” Na vijf minuten wordt de balans opgemaakt en berekent het spel de verhouding tussen Israëlische en Palestijnse doden. Hoe groter de disproportie, hoe beter.

Politiek commentaar

Er verschijnen steeds meer games die politiek commentaar leveren. Niet allemaal zijn ze even genuanceerd of uitgebreid, van ‘gooi een schoen naar Bush’ tot ‘speel oliegigant en verover de wereld’. Ze zien er bijna altijd simpel uit, zonder gedetailleerde 3D-beelden en spectaculaire actie. Zelden worden ze verkocht in de winkel, meestal zijn ze gratis te spelen op internet.

Het genre kreeg enige bekendheid met September 12th, dat in 2003 verscheen. De game werd gemaakt door Gonzalo Frasca, een spellenmaker uit Uruguay. Frasca: “Ik verafschuwde de oorlog in Afghanistan en de toen imminente oorlog in Irak. Natuurlijk verafschuwde ik de gebeurtenissen op 11 september ook, maar ik had geen hoge pet op van de reactie erop. Het was voor mij een rustige periode, dus kon ik het me veroorloven drie maanden aan deze game te werken. Het was een nieuwe manier om te zeggen wat veel mensen dachten.”

September 12th heeft geen doel, het reduceert de complexe werkelijkheid tot één enkel tastbaar mechanisme. In een primitief dorpje lopen rustig mensen rond. Dan verschijnt er een terrorist met een machinegeweer. Met je cursor richt je op hem en vuur je een raket af. De terrorist is dood, maar dat niet alleen. Er liggen ook huizen in puin en er vallen onschuldige burgerslachtoffers, waarop kwade omstanders ook wapens ter hand nemen. Resultaat: er komen alleen maar meer terroristen bij.

Frasca: “Ik denk dat mijn spel opviel omdat het een stem geeft aan een krachtige boodschap. Een boodschap die overigens niet origineel is, violence begets violence is minstens zo oud als de Bijbel.”

Frasca heeft een achtergrond in de journalistiek. “Mijn voorkeur gaat uit naar opiniestukken en politieke cartoons,” zegt hij. “Deze games liggen in het verlengde daarvan.”

Journalistieke rol

Voordat games echt een journalistieke rol kunnen vervullen, zijn er nog wat obstakels te overwinnen. Dat merkte de Amerikaanse gameonderzoeker Ian Bogost, die met zijn bedrijfje Persuasive Games een deal sloot met The New York Times. Elke maand zou hij een column in spelvorm maken voor de website van de krant. Maar na twee spellen werd de stekker uit het project getrokken. “Het vergde teveel extra moeite en toewijding voor de Times,” zegt Bogost. “Maar we hebben mooi wel het idee gepionierd van videogames van de krant.”

De eerste New York Times-game was Food Import Folly, dat de snel toenemende voedselimport in de VS aan de kaak stelde. “Games zijn heel geschikt om de complexe relatie tussen oorzaak en gevolg te laten zien,” zegt Bogost. In het spel komt steeds meer voedsel de VS binnen, dat je moet controleren op infecties. Elk level staat voor een jaar, van 2 miljoen ladingen in 1997 tot 9 miljoen in 2006. Uiteindelijk is het onmogelijk om alles te checken. Als speler blijf je verslagen achter en denk je: zoveel geïmporteerd voedsel brengt enorme risico’s met zich mee.

Gonzalo Frasca: “Momenteel is het te duur en in technisch opzicht te ingewikkeld om regelmatig dit soort games te produceren. Maar uiteindelijk worden het de politieke cartoons van de 21ste eeuw.”

Zowel Frasca als Bogost wil niet teveel kwijt over Raid Gaza! “Het is een sterk opiniërende game,” zegt Bogost. “Geen journalistiek werk met balans en verificatie.” Ook in gameland ligt de Palestijnse kwestie gevoelig.

Lees ook de notities van Thom Stokkel over politieke webgames.