‘Realistische’ games geven een vals oorlogsbeeld



Dit artikel verscheen eerder in de KijK.

Miljoenen liefhebbers over de hele wereld spelen oorlogsgames als Call of Duty, Medal of Honor en Battlefield. Tegelijkertijd woeden in de media regelmatig discussies over de invloed van deze gewelddadige schietspellen op jongeren. Maar een andere zaak verdient meer aandacht: het scheve, pro-Amerikaanse beeld van oorlog dat er vaak in verstopt zit.

Een koude windvlaag jaagt door een groep van honderden opgewonden jongeren. Twee enorme schijnwerpers richten hun licht op het dak van een grote winkelketen. Het geroezemoes en de muziek verstommen als plots twee touwen over de rand van het dak worden geworpen en mariniers abseilend naar beneden komen. Ze groeten de menigte en betreden het gebouw. Nee, dit is geen militaire oefening, maar een grootschalig evenement ter ere van de lancering van Call of Duty: Modern Warfare 2, een van de populairste militaire schietspellen.

Modern Warfare 2 wordt door miljoenen jongeren gespeeld. Dit gaat gepaard met de nodige aandacht in de media. Helaas richten vooral de traditionele media hun pijlen vooral op het geweld in schietspellen en de invloed hiervan op gamende jongeren. Zeker een discussie die gevoerd mag worden, maar eigenlijk is hij niet zo interessant. Boeiender en urgenter zijn de onderbelichte verstrengeling tussen het Amerikaanse ministerie van Defensie en oorlogsgames én het beeld van de oorlog dat al die miljoenen spelers voorgeschoteld krijgen.

Dat is namelijk allesbehalve neutraal en ‘realistisch’.

Werkelijkheid vol gaten

Ontwikkelaars van militaire oorlogsgames zijn als geen ander actief bezig met het neerzetten van een ‘realistische’ ervaring – de game moet klinken en ogen als de realiteit. Realisme is in dit genre van groter belang dan bijvoorbeeld in platformgames als Super Mario. Infinity Ward, de studio achter Modern Warfare 2, heeft er zelfs een expert voor in dienst genomen: veteraan Hank Keirsey. Hij deinst er niet voor terug om regelmatig in de media te onderstrepen hoe waarheidsgetrouw Modern Warfare 2 is. Zelfs soldaten in Afghanistan zouden zich volgens Keirsey in de actie herkennen.

Maar oorlogsgames op één lijn plaatsen met de realiteit, zoals Keirsey doet, is verraderlijk. Door het complexe en realistische uiterlijk van games vergeten mensen nog weleens dat het om pure simulatie gaat. Het is heel anders dan bijvoorbeeld bij fotografie: als je een foto neemt, valt er licht op de sensors in een camera en het filmrolletje – of het wordt omgezet in een digitaal plaatje. Hoewel manipulatie uiteraard mogelijk is, bestaat er een directe relatie met de werkelijkheid.

Games missen die connectie. Ze bieden een synthetische realiteit, stelt mediawetenschapper Lev Manovich – een realiteit zonder directe relatie tot de echte werkelijkheid. In zijn boek The Language of New Media schrijft hij: “De synthetische realiteit die met driedimensionale computergraphics gesimuleerd kan worden, is per definitie onvolledig; hij zit altijd vol met gaten en witte vlekken.” De ontwikkelaars van games als Modern Warfare 2 hebben er volledige controle over hoe ze die realiteit vormgeven, tot aan de kleinste details van een wapen aan toe.

Dit lijkt misschien een onbelangrijk verschil, maar dat is het niet. Terwijl oorlogsgames als ‘extreem realistisch’ worden aangeprezen én ervaren, is er geen enkel direct verband - zoals bij fotografie - met de werkelijkheid. Dit stelt ontwikkelaars van deze games in staat om naar eigen inzicht een bepaalde versie van de realiteit weer te geven.

Net als films zoals Top Gun en Black Hawk Down - en merken als Coca-Cola - passen games als Modern Warfare 2 in een lange lijn producten die ons beeld van de oorlog, de Amerikaanse strategie en de Amerikaanse manier van leven actief sturen. Joseph Nye, hoogleraar internationale betrekkingen aan Harvard, noemt dit soft power, of culturele macht. Die staat naast hard power (economische en militaire macht), maar is van even groot belang. “Soft power gebruikt een andere munteenheid dan macht of geld om samenwerking af te dwingen”, schrijft Nye.

Stereotiepe moslims

Modern Warfare 2 is nog steeds een mooi voorbeeld om te bekijken wat voor versie van de realiteit er gemaakt kan worden door spelontwikkelaars. Het spel verscheen op 10 november 2009, is sindsdien tientallen miljoenen keren over de toonbank gegaan en heeft grotendeels positieve kritieken ontvangen. Ook het realistische karakter van de game werd veel geprezen. Overigens zal een deel van het succes te danken zijn aan een immense marketingcampagne, met tientallen evenementen over de hele wereld, maar dat terzijde.

De werkelijkheid die in Modern Warfare 2 wordt gepresenteerd, is scheef en ongebalanceerd

Het verhaal van Modern Warfare 2 draait om een ultranationalistische Russische groepering, onder leiding van de slechterik Vladimir Makarov. Deze probeert Rusland en Amerika tegen elkaar op te zetten om zo een nieuwe Wereldoorlog uit te lokken. De speler vertolkt de rol van verschillende personages, zoals Gary ‘Roach’ Sanderson, lid van een antiterrorisme-eenheid, en Joseph Allen, een United States Army Ranger. Geheel in de traditie van de Call of Duty-serie spelen de missies zich in allerlei landen af, waaronder Afghanistan en Rusland. Het uiteindelijke doel is het voorkomen van een oorlog en, om bekende woorden te gebruiken, to smoke out Makarov.

De werkelijkheid zoals die in Modern Warfare 2 wordt gepresenteerd, is scheef en ongebalanceerd.

Dit kun je aan meerdere dingen zien, maar twee onderdelen springen het meest in het oog. Allereerst is er de kloof tussen de Amerikaanse soldaten en de vijand. Een goed voorbeeld is de tweede missie van Modern Warfare 2. Daarin moeten jij en je collega-soldaten een Afghaans dorpje van vijandelijke troepen ontdoen. Alle Amerikaanse soldaten zijn gehuld in uniformen die tot in de kleinste details kloppen (zie de afbeelding hieronder). Hetzelfde geldt voor de wapens. Uiteraard kloppen de namen en is elk groefje nauwkeurig nagemaakt.

Tegenover de gedetailleerde Amerikaanse soldaten staan de Afghaanse rebellen. De enige variatie in hun uiterlijk lijkt te zitten in de kleur van de lappen stof die ze dragen. Dat uiterlijk sluit aan bij een stereotiep beeld van moslims: donkere huidskleur, doeken om het hoofd en losse, slordige kleding. Ook het verhaal van Modern Warfare 2 kent weinig nuances. De Amerikaanse soldaten leveren met hun broeders een moedige strijd tegen terroristische Afghanen en Russen. De speler krijgt bovendien geen inkijk in de andere kant; de tegenpartij dient enkel als schietschijf.

Opgeschoonde oorlog

Daarnaast heeft het geweld weinig met de bestaande realiteit van de oorlog te maken. Neem de Modern Warfare 2-missie No Russian. Die veroorzaakte behoorlijk wat controverse en morele paniek vanwege het geweld erin. Tot in de Tweede Kamer werd er aandacht aan besteed. Als de Amerikaanse Ranger Joseph Allen ben je undercover betrokken bij een terroristische aanslag van Makarov op een vliegveld bij Moskou. Je hebt daarbij de mogelijkheid om onschuldige burgers neer te schieten (maar het is geen verplichting en je wordt er ook niet voor beloond).

Deze missie behoort inderdaad tot de gewelddadigste scènes in Modern Warfare 2. Toch gaat het nog steeds om een opgeschoonde versie van de werkelijkheid. Zo is het in de meeste oorlogsgames (en ook in Modern Warfare 2) niet mogelijk om afzonderlijke ledematen te verliezen. De digitale lijken liggen er opvallend schoon bij, terwijl de technologie wel degelijk toestaat dat ledematen afzonderlijk reageren op explosies en kogelinslagen.

Ook wordt er amper gehuild, geschreeuwd van pijn en is er geen sprake van twijfel, medelijden of hysterie. Tragiek en vertwijfeling ontbreken; broederschap en moed overheersen. Een opgeschoonde versie van oorlog die gedeeltelijk terugkomt in Hollywood-films, maar absoluut haaks staat op bijvoorbeeld documentaires over invalide veteranen en ongecensureerde beeldreportages uit Irak en Afghanistan.

De geavanceerde technologie waar game-ontwikkelaars over beschikken, wordt dus selectief toegepast: de Amerikanen zien er overtuigend en realistisch uit, maar hun vijanden lijken op elkaar en volgen gangbare stereotypes. En terwijl animaties, explosies en het geluid van geweren natuurgetrouw zijn weergegeven, blijven afgerukte ledematen, grote hoeveelheden bloed en ontbindende lijken achterwege.

De realiteit die in Modern Warfare 2 en veel andere oorlogsgames wordt neergezet, is onevenwichtig, zowel wat de beelden als het ondersteunende verhaal betreft.

Liever geen Taliban

Daarom moeten games als Modern Warfare 2 geplaatst worden binnen een strategie van het Amerikaanse ministerie van Defensie – een strategie die actief de beeldvorming over haar soldaten, beleid en cultuur van een positieve associatie voorziet. Daarbij is het niet zo dat de Amerikaanse overheid actief een rol heeft gespeeld bij de ontwikkeling van Modern Warfare 2. Maar dankzij veteranen als Hank Keirsey, die zoals gezegd nauw betrokken zijn bij de game en de marketing, is er wel indirecte invloed.

Daarnaast wordt ingegrepen als iets in een game niet strookt met het beoogde beeld van de oorlog. Dit was recentelijk het geval bij Medal of Honor, een game waarin je als Talibanstrijder kon spelen. Na veel ophef is de naam Taliban veranderd in het veel minder specifieke insurgents (opstandelingen). De Amerikaanse ‘war on terror’ dient vooral niet geassocieerd te worden met bloedvergieten, drama en – ironisch genoeg – terrorisme.

Games moeten niet worden onderschat binnen deze strategie. Spellen (en films) als Modern Warfare 2 bereiken een miljoenenpubliek, dat bovendien vaak vele uren per week actief met deze producten aan de slag gaat.

Let wel: games hoeven niet per se zo gewelddadig te zijn dat ze de oorlog inderdaad in al zijn gruwelijkheid weergeven. Het probleem is dat deze games als realistisch worden ervaren én aangeprezen, terwijl ze dat helemaal niet zijn. Bij het ontwikkelen worden bewuste keuzes gemaakt en het resultaat is juist een onrealistisch beeld van de werkelijkheid. Het is vooral belangrijk dat gamers, journalisten en beleidsmakers zich hiervan bewust zijn.

Het is dan ook zonde dat het publieke debat zich vooral richt op de vraag hoe verwerpelijk en ‘schadelijk’ deze games voor jongeren zijn. Het tegenovergestelde is overigens ook niet erg handig: de dooddoener ‘het is maar een spelletje’. Games als Modern Warfare 2 zijn serieuze, volwassen culturele producten en die moet je ook zo behandelen. Doe je dat niet, dan mis je belangrijke vraagstukken en opmerkelijke problemen.

Het zou mooi zijn als bij de lancering van een nieuwe oorlogsgame het debat in de media verder komt dan ‘wat zijn dat toch, die schietspelletjes’ en ‘waarom vinden al die kinderen dat geweld toch zo leuk’. Het medium is dat stadium ver voorbij. Games, en helemaal games als Modern Warfare en Battlefield, zijn al jaren meer dan een spelletje.

Dit stuk is gebaseerd op eigen onderzoek.

9 reacties

  1. Rainier Jaarsma · 16-9-2011 · 17.05 uur

    Interessant, er zou zeker meer analyse op los moeten worden gelaten. Het is zo schrijnend, vooral de manier waarop de protagonisten en de antagonisten worden neergezet in oorlogsgames.

    Daarnaast heeft de Amerikaanse overheid misschien geen indirecte invloed op die games, maar wel degelijk door marketing e.d., en daarnaast natuurlijk nog verregaande invloed door dat culturele globaal-monopolie dat de VS heeft als het aankomt op hun oorlogscultuur, een trend die al veel langer zichtbaar is binnen de filmindustrie maar nu ook aan het licht komt binnen de videogamescene. Die onbewuste maar sterk ideologische uitstraling heeft veel verstrekkendere gevolgen dan dat kleine beetje marketing e.d.

  2. Rogier Kahlmann · 16-9-2011 · 17.08 uur

    De term ‘realisme’ wordt in kritiek vooral gebruikt in het omschrijven van cosmetische aspecten (echte wapens, advanced rag doll physics). Het is geen synoniem voor ‘de waarheid’, nooit geweest. Kritisch kijken naar stereotypen, moraal, als waar verpakte pseudogeschiedenis, etc. mag meer gebeuren en is wel iets waar een spel (hoe tof ook) op afgerekend mag worden. Maar niet door overheden.

  3. Rick · 16-9-2011 · 17.19 uur

    Wat Rogier zegt. Als het in media over realisme in games gaat, dan gaat het eigenlijk altijd over elementen van die game. De bewegingen van spelfiguren, het geluid van wapens, de aanblik van de omgeving, enzovoorts. Het lijkt me sterk dat er in artikelen wordt beweerd dat oorlog in zijn geheel realistisch wordt weergegeven in de Modern Warfare games (hooguit door idioten). Maar bepaalde elementen van een oorlog kunnen juist weer wel realistisch weergegeven worden (tactieken, formaties, enz).

  4. Rogier Kahlmann · 16-9-2011 · 17.34 uur

    Wel problematisch is dat het woord ook altijd een prettig houvast gaf. Als ik ergens ‘realistisch’ zag staan, betekende dat altijd ‘onnodig moeilijk’ en wist ik dat ik er bij uit de buurt moest blijven. Maar als Modern Warfare al met de term gaat smijten, hoe gaan Operation Flashpoint of Arma zich dan verkopen? Hyperrealisme?

  5. Rogier Kahlman · 16-9-2011 · 17.49 uur

    Ter illustratie: Festen is een zo realistisch mogelijk opgenomen film. Het verhaal is, ook al waarschijnlijker, nog steeds niet meer ‘waar’ dan Mars Attacks. Beide werken van fictie met de (realistische)stijl als een differentiërende factor. Dat weet iedereen. Dit artikel gaat daar niet vanuit en krijgt daardoor een denigrerende nasmaak.

  6. Jesse Zuurmond · 16-9-2011 · 20.37 uur

    Hehe, een denigrerende nasmaak? Dat is niet helemaal de bedoeling.

    Overigens ben ik het in zekere zin wel eens met je kritiek Rogier. Jouw beeld bij het begrip ‘realisme’ (cosmetisch aspecten, die zich blijkbaar beperken tot “echte” rag doll psychics maar geen bodily dismemberment), verschilt waarschijnlijk van andere beelden bij het begrip realisme. Het is gewoon een zeer verradelijk begrip, dat geef ik gelijk toe. Maar dat maakt noch jouw kritiek, noch mijn verhaal minder valide, denk ik.

    Ik vind je vergelijking met Festen wel wat simplistisch. Call of Duty is niet slechts een “werk van fictie met een realistische stijl als differentiërende factor”. Die factor wordt ook nog actief ingezet als marketing-asset - met opmerkingen als “zelfs soldaten in het veld herkennen zich erin”. Dat maakt de benaming “werk van fictie” in het geval van Call of Duty een beetje onstabiel, ook al is het dat an sich wel.

    Ik wil het spel niet afrekenen, nog denigrerend erover spreken. Volgens mij geeft de gelaagdheid juist aan hoeveel interessants er te zeggen is over dergelijke games. Zie dit stuk dus meer als een uiting van liefde voor het medium ;-).

    Wat ik wél zou willen, is dat wij (en iedereen die het interessant vindt) discussieert over wat Reinier goed samenvat als die “onbewuste maar sterk ideologische uitstraling”. En minder over geweld & kids, verslaving, of (al is dat in dit geval ook op z’n plaats) over zo’n lastig containerbegrip als realisme.

  7. Rogier Kahlmann · 16-9-2011 · 21.03 uur

    Die ideologische uitstraling bestaat alleen in de ogen van de overgevoelige toeschouwer. Voor mij is het knalvoer in Modern Warfare 2, de Russen, een voorbeeld van politiek neutrale schietschijven zoeken. Die arme Russen worden daar vanaf Rocky en James Bond al voor misbruikt.

  8. koningwoning · 17-9-2011 · 16.42 uur

    goed stuk.
    Wat echter wordt vergeten is dat het in games net zo is als met films: je krijgt pas medewerking van het US Leger op het moment dat ze van tevoren het script hebben ingezien en de VS Soldaten niet negatief geportreteerd worden (hier zijn overigens meerdere documentaires over gemaakt)
    Hierdoor is het niet meer dan logisch dat er zo’n asymetrische werkelijkheid in zit - want een dergelijke samenwerking wordt niet gemaakt met bv de Taliban / Iran / noem-maar-meer-schurkenstaten.

    al zullen de wat meer intelligenten onder ons hier niet te veel door worden beïnvloed… de minder intelligenten worden dat echt wel. Daarom moet je dit weldegelijk zien als een verlengstuk van de amerikaanse propaganda.

  9. MonoBrow · 21-9-2011 · 17.08 uur

    “het scheve, pro-Amerikaanse beeld van oorlog dat er vaak in verstopt zit.” Laat dat ‘verstopt’ maar weg….

Volg de reacties op deze post via RSS

Plaats een reactie

Registreer je als vaste gebruiker. Heb je dit al eens gedaan, log dan in.

Hou de discussie menselijk en inhoudelijk. Reageer bij voorkeur onder je echte naam, met je foto als avatar (via Gravatar).

Toegestane HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>