Onlangs werd bekend dat Nintendo de ‘officiële’ tijdlijn van het Zelda-universum heeft onthuld. Dat is leuk, want het verbindt al die geweldige spellen met elkaar. Zo wordt de legende van Zelda eindelijk één groot samenhangend verhaal. Alleen jammer dat het toch blijft wringen.

Deel van iets groters

De drang om één samenhangende verhaallijn te ontdekken in deze spellenreeks is groot, en zeer herkenbaar. Je zou graag willen dat het spel deel is van iets groters. Dat vooral gamers deze drang nog wat sterker hebben, is te verwachten. Gamers bevinden zich vaak in de hoek van fantasy en sciencefiction. Bij die genres, of het nu gaat om boeken, films, of spellen, is het vaak zo dat de kijker (of gamer) helemaal opgaat in de fantasiewereld. Als het spel afgelopen is, wil hij niet dat de fantasiewereld ophoudt. Dat levert prachtige fan-art op. Maar dus ook een ‘officiële’ (in deze kringen wordt sterk gehecht aan deze kwalificatie) tijdslijn die aan alle kanten wringt.

Het punt is niet zozeer dat de tijdslijn niet klopt. Je zou weliswaar kunnen aandragen dat het vreemd is dat Ganon (of Ganondorf) in Twilight Princess verslagen wordt, en in Four Swords ineens weer levend is… En dat het een zwaktebod is om een splitsing in de tijdlijn te bouwen, waarin het einde van Ocarina of Time (waarin Ganon ook al verslagen wordt) gewoon teniet wordt gedaan in de eerste afsplitsing… Het punt is dat je helemaal geen tijdlijn moet willen begrijpen.

Kunstgrepen

Een tijdlijn zonder plotfouten zorgt ervoor dat de illusie van de wereld niet verbroken wordt. Daarom worden kunstgrepen om de plot maar niet onmogelijk te laten worden (afsplitsingen, tijdreizen), ook eerder geaccepteerd dan de hele tijdlijn te laten zitten, en alle spellen als opzichzelfstaand te zien. Ik beweer daarom niet dat de tijdlijn wringt, omdat er teveel plotfouten in zitten. Daarmee zou ik zelf ook zeggen dat er eigenlijk wel een samenhangende tijdlijn zou moeten zijn. Ik zeg alleen dat het vergezocht is, en dat er betere manieren zijn om met de Zelda-legacy om te gaan.

De verhaalelementen zijn beter te beredeneren met argumenten op basis van de gameplay, dan op basis van het plot. Dat Ganon steeds weer levend is, Zelda ontvoert, en er steeds weer een nieuwe Link in groene kleren is, is omdat er steeds weer een spel uit moet komen waarin je een jongen speelt, die een prinses en wereld moet redden. Daarbij moet hij zwak beginnen, maar gedurende het spel steeds meer mogelijkheden krijgen. En hij moet steeds weer in een nieuwe wereld geplaatst worden die hij van begin af aan kan ontdekken. Alleen zo voel je je als speler zelf ook steeds weer een avonturier.

Behoefte aan samenhang

De behoefte aan een samenhangend verhaal is er niet alleen bij gamers, alle mensen hebben er last van. Het menselijke brein probeert de wereld altijd te begrijpen in termen van verhalen, personages, oorzaak & gevolg, held & tegenstander.

Daarom zal de discussie onder fans ook na deze ‘officiële’ tijdlijn nog wel doorgaan. De meeste discussie over de chronologie van Zelda gaat over dit soort zaken: wanneer werd Ganon verslagen, wanneer liep de wereld onder water, wanneer werd Zelda geboren.

Dit gaat over de tijd waarin gebeurtenissen zich afspelen, maar kijk ook eens naar de ruimte waarin het plaats vindt. Iedere keer ziet de topografie er totaal anders uit, met de Gerudo Desert, Lake Hylia, en Goron Mountain. Je kunt dit proberen te verklaren met intrinsieke argumenten over hoe het allemaal veranderd is (of dat het toch een andere locatie is), maar je kunt het ook verklaren door te stellen dat Zelda-spellen een herkenbare omgeving moeten hebben, die toch helemaal nieuw is en die je kunt ontdekken.

Laat de drang varen

Ieder nieuw Zelda-deel is geen vervolg of voorganger in een samenhangende ‘tijdslijn’, maar het herspelen van een spelsysteem dat ontzettend goed werkt. De kracht zit juist in de herhaling. Daarin verschillen games dus fundamenteel van verhalen, zoals boeken en films, zoals de gamewetenschapper David Myers ook geschreven heeft. Je speelt niet zozeer in een verzonnen verhaal, als in een ontworpen systeem.

Probeer de drang te laten varen om een samenhangende tijdlijn te begrijpen. Geniet iedere keer van de ontdekkingsreizen en avonturen. En als het spel afgelopen is, komt er altijd wel weer een nieuwe.

Iedereen die wel eens een spel heeft gespeeld met anderen weet dat dit niet altijd soepel verloopt. Of je nu ganzenbord speelt of Mario op de NES, jouw spelplezier is altijd afhankelijk van de mensen met wie je speelt. Dit geldt dubbel voor competitieve games: zonder verliezers geen winnaars. Als je in de put bent gevallen bij ganzenbord voel je waarschijnlijk nog niet direct de neiging om nazi-leuzen te roepen of te wensen dat je medespeler dood neervalt. Dan zouden je vrienden je namelijk maar een rare snuiter vinden.

Maar neem een stap op het anonieme internet en je ontkomt er niet meer aan. Binnen online-gaming wordt heel wat gescholden en verbaal gevochten, véél meer dan binnen de traditionele setting. Dit komt natuurlijk doordat online gaming veel anoniemer is dan met je kleine broertje Yahtzeeën. En het adagium ‘onbekend maakt onbemind’ kan niet treffender zijn wanneer we het hebben over online games.

Oorzaak van problemen

Hoe ontstaan problemen tijdens het samen gamen? Hoewel er uitzonderingen zijn komt het vaak neer op wrijving tussen twee speldoelen: coöperatie en competitie. Hoewel het in eerste instantie misschien vreemd oogt, hebben competitieve games wel degelijk een samenwerkingscomponent. Gamers moeten met elkaar samenwerken om überhaupt tot een spel te komen. Dit werkt al op een heel basaal niveau: mensen moeten zich bij elkaar voegen om het spel te starten, ze moeten akkoord gaan met de regels van de gamewereld, het liefst niet weggaan nadat ze een keer doodgaan, enzovoorts. Het is in ieders belang om een bijdrage te leveren aan een gezonde en prettige spelomgeving.

Maar op het moment dat iemand zich niet meer wil houden aan de regels ontstaat er een probleem. Waarom zou iemand zijn samenwerking intrekken? Daar zijn allerlei oorzaken voor te bedenken, maar al die oorzaken hebben gemeen dat het spelplezier verloren is gegaan. En in bijna alle gevallen van spelproblemen in een competitieve setting heeft de drang om te winnen het samenwerkingselement ingehaald.

Neem het voorbeeld van een beschadigd ego. Iemand, laten we zeggen Shooter Mc. Trigger, wordt in Call of Duty drie keer op rij faliekant vernederd door dezelfde tegenstander. Er volgt een botsing tussen het zelfbeeld van Shooter Mc. Trigger en de realiteit. Shooter denkt zelf namelijk dat hij heel erg goed is in Call of Duty, de oorzaak van zijn verlies moet dus wel buiten hem liggen. En de aandrang om die oorzaak aan zijn tegenstander en de wereld kenbaar te maken, wordt wel heel erg groot. Daarbij is het belang van een goede speelomgeving het eerste dat het raam uitvliegt, en Mc. Trigger is zo opgefokt door het spel dat het resulteert in een scheldkanonnade.

Repressie

Wat kan je als gamemaker doen om dit soort kwesties tegen te gaan? Het is onmogelijk om alle gevallen te voorkomen, maar dat betekent niet dat de beslissingen die je als developer maakt niet van invloed zijn op de vorming en het gedrag van je community. Sterker nog: ze kunnen doorslaggevend zijn.

De traditionele manier om communityproblemen aan te pakken is repressie en dit gebeurt in vrijwel alle moderne onlinegames. Het is een noodzakelijk onderdeel geworden van de moderne multiplayergame om de anonimiteit van het internet te ondervangen. Voorbeelden van repressieve maatregelen zijn bijvoorbeeld waarschuwingen, puntenverlies of uitsluiting (een ban). Het is net als verstoppertje spelen op straat: als je weigert de regels na te leven, mag je niet meer meedoen. Enige verschil is dat de bedenkers van verstoppertje dat bepalen in plaats van je vriendjes.

En daar zit vaak net het probleem: de speler heeft geen enkele invloed op de spelregels, er kan eigenlijk niet over onderhandeld worden. Juist doordat een autoriteit ‘van boven’ de regels oplegt, wordt het voor veel mensen aantrekkelijk om die regels te overtreden.

En repressieve technieken hebben nog een andere vervelende eigenschap: ze zijn erg kostbaar. Het ontwikkelen van anti-cheat technologie, het inhuren van mensen om straffen uit te delen en het onderhouden van een helpdesk voor spelers die vragen hebben: het is geen peanuts.

Outsourcing

Sommige bedrijven, zoals Riot Games (bekend van het gratis te spelen League of Legends), proberen daarom de community zelf de vervelendste mensen eruit te laten halen. Zij hebben miljoenen spelers en het is te kostbaar geworden om zelf alle narigheid direct aan te pakken. Ze ontwikkelden een systeem waarbij spelers anderen kunnen ‘reporten’, dat wil zeggen aangeven bij Riot. Na genoeg reports wordt er eerst door een team van vrijwilligers naar gekeken, en pas daarna door iemand van Riot.

Het ‘tribunal’-systeem van League of Legends

Probleem opgelost? Niet echt. Een vriend van me omschreef het als volgt: ‘Het is net alsof je een voetbalspeler scheidsrechter laat zijn over zijn eigen wedstrijd. Bullshit dus.’ In de grote, anonieme massa van League of Legends-spelers is er toch behoefte aan een bepaalde autoriteit.

Maar het is niet alleen een principekwestie. Het systeem van zelfberechting zorgt ook voor een negatieve sfeer tussen de spelers. De report-functie wordt nu al ernstig misbruikt als dreigement. Speel je niet precies zoals ik wil dat je speelt? Met een druk op de knop ben je reported. Bovendien kunnen de onwelvallige elementen zelf ook de reportfunctie gebruiken, waardoor er een enorme massa ontstaat van onterechte reports.

Repressieve systemen zoals dat van Riot hebben nog meer nadelen. Ze werken uitsluitend reactief, dat wil zeggen dat ze pas in werking treden als er al een probleem is ontstaan. Je kan er geen problemen mee voorkomen. Bovendien is het een negatieve benadering van je eigen community. Mensen spelen games omdat ze het leuk vinden, niet omdat ze gestraft willen worden. Daar komt bij dat geen enkel systeem honderd procent effectief is: er zijn mensen die onterecht gestraft worden (false positives) en mensen die wel een straf verdienen, maar die niet krijgen (false negatives). En zoals gezegd is het onderhouden van zo’n systeem ook nog eens ontzettend kostbaar.

Beloning

Hoewel je voor enorme communities (waarin anonimiteit gegarandeerd is) wel een repressief systeem moet hebben, kan je als gameontwikkelaar toch andere maatregelen nemen om samenwerking aan te moedigen. De beste manier om een community zich te laten gedragen is door goed gedrag te belonen. Vanuit de pedagogiek is het bekend dat het straffen van iemand lang niet altijd werkt en zelfs averechtse effecten kan hebben. Een positieve benadering waarbij je het gewenste gedrag aanmoedigt, werkt veel beter.

Dit inzicht is ook goed toepasbaar binnen de gameswereld. Geef spelers een beloning als ze zich goed gedragen. Het kan kostbaar zijn om die personen te vinden in een poel van tienduizenden spelers, maar het kost een stuk minder dan het altijd blijven zoeken naar de lastpakken. Bovendien kunnen deze mensen fungeren als voorbeeld, waardoor de massa als geheel zich beter zal gaan gedragen.

Er zijn allerlei manieren waarop je mensen kan belonen. Noem ze op je website, geef ze extra punten in het spel, geef ze korting op nieuwe producten, ontwerp een item dat je naar ze vernoemt in een nieuwe update… Je kan zelfs een compleet nieuw systeem bouwen waarmee je mensen de mogelijkheid geeft om elkaar positief te beoordelen. Geen report dus, maar een recommendation.

Humor

En dan is er nog een andere optie om conflicten op te lossen. Een medicijn dat al eeuwen bij alle problemen en meningsverschillen verlichting biedt: humor. Het beste gamingvoorbeeld is waarschijnlijk Team Fortress 2 van Valve. Door de cartoonachtige stijl, de grappige karakters en veelzijdige gameplay is het niet zelden hilarisch om dood te gaan. De kracht van de cartooneske stijl en het humoristische design is dan ook dat de oorzaak van veel conflicten (‘ik ben beter dan jou’, ‘je speelt niet zoals ik het wil’, enz.) belachelijk wordt gemaakt. Het werkt relativerend en ontnuchterend, zoals je moeder dat vroeger deed als je ging huilen omdat je verloren had met Monopoly: het is tenslotte ‘maar een spelletje’.

Het is jammer dat gamemakers de kracht van humor nog nauwelijks ontdekt hebben. Er wordt nog erg gefocust op een repressieve aanpak van communities. En hoewel dat vooral voor grote games vaak onmisbaar is om de rotste appels eruit te filteren, bevordert het nauwelijks de samenwerking tussen normale spelers. Daar is een andere, positieve houding voor nodig. Of humor.

Wisselwerking

Tot slot kunnen game-developers veel leren van de communities zoals ze functioneren in de echte wereld. Er is ontzettend veel onderzoek gedaan naar de manieren waarop mensen samenwerken en hoe die samenwerking kan falen. Natuurlijk kan je de resultaten van dergelijk onderzoek niet een-op-een plakken op de communities in games. Die hebben daarvoor teveel bijzondere eigenschappen, waarvan de belangrijkste een grote mate van anonimiteit is. Maar je kan al dat onderzoek wel gebruiken om je eigen ideeën te ontwikkelen, zodat je weet wat wel en niet werkt.

En die uitwisseling werkt ook andersom; resultaten uit de wereld van games kunnen relevant zijn voor de echte wereld. Stel dat we anonimiteit willen tegengaan door de betrokkenheid van spelers te vergroten, en dat we daar een uiterst effectieve manier voor vinden. Dat zou bijvoorbeeld voor werkgevers ook heel relevante informatie zijn. Het belangrijkste is in elk geval dat er aandacht is voor communities en hun eigenaardigheden. Alleen met belangstelling voor de problemen van coöperatie maak je echt effectieve samenwerking mogelijk.

Guerrilla Games was de grote winnaar van de Dutch Game Awards 2011. Tijdens het Control Industry Dinner verzilverde het team achter Killzone 3 maar liefst drie van de vier nominaties: Best PC/Console, Best Audio Design & Music en de overall prijs, de Control Industry Award. Met name over die laatste ontstond vervolgens op sociale media wat discussie. Robert Hoogendoorn, verslaggever van Novum Nieuws (persagentschap dat werkt voor o.a. Metro, De Pers, Trouw en nu NU.nl) schreef op zijn persoonlijke website: “Beetje teleurgesteld in Control Industry Award“.

Twee jaar geleden greep Guerrilla naast de ‘hoofdprijs’. Niet Killzone 2 maar Swords & Soldiers ging er toen met de zwarte uil vandoor. Niemand die het toen de jonge Ronimo’s misgunde. Vorig jaar stond Vanguard Games met het zwarte beest in zijn handen voor Greed Corp — ook toen geen gemopper.

Waarom dit jaar dan wel? Dat zit hem denk ik in de vocale aard van de uitgebreide Nederlandse indie-community. Die had natuurlijk graag Glitchhiker als winnaar gezien. En mede dankzij een kleine twitter- en Facebook-campagne had dat niet veel gescheeld.

Fijnproevers

Hoogendoorn uit zijn teleurstelling in de lezers van Control die hij beschouwt (beschouwde?) als ‘fijnproevers’. Kenners die niet zonder meer stemmen op de grootste productie, het grootste spektakel. Of, in filmterminologie, die kiezen voor art-house in plaats van de blockbuster. In zijn ogen is met de keuze voor Killzone 3 tekort gedaan aan het werk van Vlambeer en Joost van Dongen (beiden waren als zodanig overigens niet genomineerd voor de Control Industry Award, hoewel de Vlamberen een cruciale rol speelden in de ontwikkeling van Glitchhiker). Ook op Facebook en twitter kwam ik dit weekend soortgelijke opinies tegen.

Aan de ene kant kan ik me dat voorstellen. Op de redactie hebben we onszelf ook de vraag gesteld of we Killzone 3 op de automatische piloot nomineerden of dat er meer achter zat. Dat laatste was het geval. Hoe je ook tegen grote producties aankijkt, de creatieve prestatie van Guerrilla Games is enorm. Natuurlijk valt er wat aan te merken op de laatste Killzone, maar niemand kan met droge ogen beweren dat de game een ongeïnspireerd ‘moetje’ was. Guerrilla Games heeft een heel eigen stijl en zijn games onderscheiden zich meer dan die uit de Call of Duty- en Battlefield-franchises. Killzone is een serie die wat dat betreft meer weg heeft vanGears of War of Unreal — ook series die zich niet zo snel met andere laten vergelijken (en waarschijnlijk niet geheel toevallig een personele geschiedenis delen met Killzone).

Big Brother

Op vrijdagmiddag gaf Guerrilla’s Managing Director Hermen Hulst een lezing voor de aanstormende gamedevelopers die de workshop-dag van Game in the City bezochten. Hulst was door de Dutch Game Garden uitgenodigd een praatje te houden over studiocultuur en dan met name over de vraag hoe je die behoudt als je zo snel groeit als de Amsterdamse gamemaker.

Uit die lezing werd duidelijk dat Killzone’s eigen stijl voortkomt uit een bijna obsessieve neiging de creatieve controle in eigen hand te houden. Zo is volgens Hulst de definitieve beslissing om Guerrilla Games af te splitsen van toenmalig moederbedrijf Lost Boys mede voortgekomen uit een verzoek (van Lost Boys) een game te maken voor Big Brother. Een bod van publisher Eidos werd vervolgens afgewimpeld omdat deze tijdschema’s belangrijker achtte dan de kwaliteit van de games. Sony bood Guerrilla meer vrijheid en niet in de laatste plaats het behoud van eigen identiteit (waarbij Hulst wees op andere Sony-studio’s als Sucker Punch, Media Molecule, Polyphony en Naughty Dog).

Moedertje Sony

Wat ik daarmee wil zeggen is dat Killzone 3 geen run-of-the-mill product is dat alleen bestaat omdat moedertje Sony zo graag wat centjes wilde verdienen. De studio is dagelijks bezig zichzelf te verbeteren, zelfs de methodes die het daartoe gebruikt zijn geen heilige huisjes. Guerrilla wilde in Killzone 3 een sterk verhaal neerzetten. Dat is niet uit de verf gekomen. Hulsts conclusie: we hebben alles extreem grondig getest — behalve het verhaal. Dat gaat de volgende keer dus anders. Wie tien minuten met Studio Art Director Jan-Bart van Beek over de serie spreekt, begrijpt welke passie er al tien jaar schuilgaat achter de inmiddels vier games.

Passie die dus ook in een grote studio kan blijven bestaan. Passie die niet onder doet voor die van de jonge startups waarvan Nederland er zo veel kent. En wat mij betreft is die passie in grote doses terug te zien in Killzone 3. Alleen daarom al was een stem op Guerrilla’s game geen stem op het grote geld, op de ongeïnspireerde sequel. Ook voor fijnproevers is Killzone 3 een bijzonder gerecht.

Stunt

Het zou natuurlijk wel een stunt zijn geweest als een game die met zes man in achtenveertig uur in elkaar is gedraaid, die nota bene niet meer speelbaar is, er met de overall prijs vandoor was gegaan. Wat dat betreft is Killzone 3 geen verrassende winnaar en begrijp ik de teleurstelling. En wat mij betreft was ook Glitchhiker een terechte winnaar geweest (zie mijn motivatie voor de nominatie) en dat geldt ook voor de andere genomineerden: Sucker Punch Annihilation, Juf in a Box en Gatling Gears. Overigens zijn deze laatste drie allemaal beloond met een Dutch Game Award in verschillende categorieën. Ook Joost van Dongen mocht het podium beklimmen voor Proun en Vlambeer voor Radical Fishing.

Aan het eind van de avond had volgens mij niemand te klagen over gebrek aan erkenning. Nou ja, bijna niemand, want waar winnaars zijn, zijn nu eenmaal ook altijd verliezers.

Dit artikel is ook verschenen bij Control.

Mijn buurjongen had Zelda. Zijn moeder had hem al uitgespeeld, maar wij kwamen niet verder dan een paar schermen. De vijanden bleven ons te grazen nemen. De meegeleverde landkaart, met daarop een uitgestrekte spelwereld, bleef een belofte.

Dat was eind jaren tachtig. The Legend of Zelda was in 1986 uitgekomen voor de NES, de eerste spelcomputer van het Japanse gamebedrijf Nintendo. Iedereen die ik kende had een NES. Onze hobby was niet gamen, maar ‘nintendoën’.

Inmiddels bestaat de serie 25 jaar, en gisteren verscheen Skyward Sword, het 15de volwaardige deel. Ik heb ze bijna allemaal uitgespeeld (de eerste nog steeds niet). Ook nu trek ik er weer op uit als Link, gekleed in groen, gewapend met zwaard en schild, om de prinses te redden.

Heldenstrijd

Nintendo heeft zijn eigen homerische heldenstrijd. Na het succes van de NES en de Super NES legde het bedrijf het af tegen Sony’s PlayStation. Vervolgens maakte het een comeback met de Nintendo DS en de Wii. Maar die apparaten zijn inmiddels over hun hoogtepunt heen.

Critici vragen zich af of Nintendo nog wel bestaansrecht heeft in een wereld van smartphones, tablets en online games. In de transitie naar de Nintendo 3DS (verkrijgbaar sinds maart) en de Wii U (komt in 2012), en geplaagd door een te sterke yen, leed men dit jaar voor het eerst ooit kwartaalverliezen.

Uitgespeeld

Skyward Sword is de laatste grote uitgave voor de Wii, die moet bewijzen dat Nintendo’s klassieke gamedesign nog niet is uitgespeeld. Er is vijf jaar aan gewerkt door tweehonderd medewerkers. Nooit eerder investeerde het bedrijf zoveel mankracht in één spel.

Zelf ga ik de komende weken in alle rust spelen. Deze serie is me te lief om er doorheen te jagen voor een recensie. Nu alvast een analyse: waarom is Zelda al 25 jaar legendarisch?

Zelda draait om verkenning

Als kind wandelde Nintendo-ontwerper Shigeru Miyamoto door de heuvels rond Kyoto. Zelda is geënt op de verwondering die hij voelde als hij bijvoorbeeld een meertje ontdekte, zo schrijft de Amerikaanse journalist David Sheff in zijn boek Game Over.

In Nintendo’s eerdere hit Super Mario Bros. was het altijd duidelijk wat je moest doen: naar rechts lopen en obstakels overwinnen. Maar bij Zelda kon je alle kanten op, kwam je puzzels tegen en was er van alles verstopt. Er waren al avonturenspellen voor hobbycomputers, maar nu kwam de exploratiegameplay voor het eerst naar de tv in de huiskamer. Het spel maakte grote indruk, want wie zelf op zoek moet, voelt des te meer voldoening als hij iets nieuws vindt.

Zelda is complex

Zelda was zoveel ingewikkelder dan gangbare spellen dat Nintendo onder andere een tijdschrift met tips en trucs begon, en een telefonische hulplijn oprichtte. “De gewone telefonistes werden helemaal gek van al die spelvragen waar ze geen antwoord op hadden,” zegt gamejournalist Jurjen Tiersma van Power Unlimited, die zijn eerste baan had bij de Nederlandse Nintendo-spellijn. (Lees ook mijn hele gesprek met Jurjen Tiersma.)

Je moest een wereld mentaal in kaart brengen, diverse voorwerpen (‘items’) leren gebruiken en imponerende eindbazen verslaan. Zelda was een van de eerste tv-games die je voortgang opsloegen, en dat moest ook wel, want in één zitting uitspelen was ondoenlijk.

In dit opzicht is de reeks inmiddels voorbijgestreefd, er bestaan veel complexere games. Zelda valt nu juist op doordat het beginnende spelers goed op weg helpt. Maar het gevoel van een ongelooflijk avontuur is gebleven.

Zelda is een heldenverhaal

Ja, het is elke keer opnieuw ‘held redt prinses’, maar het werkt. Net als Star Wars, The Lion King en al die andere populaire verhalen leunt Zelda stevig op de monomythe, het universele heldenverhaal met een bijna instinctieve aantrekkingskracht.

Joseph Campbell schreef erover in De held met de duizend gezichten: mythen en sagen van over de hele wereld gaan allemaal over een held die zijn thuisland verlaat, afdaalt in de onderwereld, demonen verslaat en een speciaal voorwerp vindt. Hij keert terug naar de normale wereld en gebruikt het voorwerp om de balans te herstellen.

“Heldenverhalen gaan uiteindelijk over volwassen worden,” zegt Jurjen Tiersma. “Ze lijken op oeroude inwijdingsrituelen waarin deelnemers een symbolische reis maken.”

Zelda laat je speels leren

Ook de gameplay is op krachtige wijze gestructureerd, volgens vaste patronen. In deel één zaten al een bovenwereld en een handvol kerkers. Sinds A Link to the Past (1992) vind je halverwege iedere kerker precies het item dat nodig is om de eindbaas te verslaan.

Gamewetenschapper Joris Dormans, die aan de Universiteit van Amsterdam promoveert op de structuur van games, vergelijkt het met vechtsporten. “In elke Zelda-kerker doorloop je vier stadia, net als wie een vechtsport leert,” zegt Dormans. “Je begint met het leren van een nieuwe vechtbeweging. Daarna volgt een periode van eindeloos herhalen, dan leer je moves combineren en ten slotte moet je jezelf bewijzen in een gevecht met de meester.” (Lees ook mijn hele gesprek met Joris Dormans.)

Zelda blijft bij de tijd

Zelda maakte als een van de weinige 2D-games succesvol de overstap naar 3D, met Ocarina of Time (1998). Bovendien zorgde Nintendo ervoor dat de serie inspeelde op alle nieuwe besturingsmethodes. Twilight Princess (2006) bediende je door met de Wii-afstandsbediening te zwiepen en Phantom Hourglass (2007) door op het Nintendo DS-scherm te tikken.

Zelda heeft alleen geen scherpe HD-beelden, want de Wii waarop ook Skyward Sword draait is een stuk minder krachtig dan concurrenten Xbox 360 en Playstation 3. Maar bij de presentatie van de aankomende Wii U werd al een demo getoond van een HD-versie.

Zelda is steeds hetzelfde, altijd nieuw

Er wordt weleens geklaagd dat Zelda in essentie nooit verandert, maar dit is ook de kracht. “Het is een soort moderne Odyssee,” zegt Joris Dormans, “een raamwerk voor eindeloze avonturenverhalen.”

En dankzij grote en kleine tweaks spelen geen van de delen helemaal hetzelfde. The Wind Waker (2002) week bijvoorbeeld af van de standaard met een frisse tekenfilmstijl en een oceaan als spelwereld. En de makers zorgen steeds voor nieuwe items, of bekende items met nieuwe functies.

Zo blijft het Zelda-gevoel intact: je betreedt een kerker, ziet obstakels waarvan je geen flauw idee hebt hoe je ze moet trotseren, vindt een item, ontdekt wat je ermee kunt en denkt: aha, dus dát moet ik doen. En je gaat aan de slag.

Dit artikel stond eerder in nrc.next.

We wisten allemaal dat dit gevaarlijk zou worden. Slechts één man achterlaten op het primaire doel van de terroristen en met zijn vieren door de dunne gangetjes van het kasteel om via de flank aan te vallen; het was zelfmoord. Toch rennen we, ons vastklampend aan dit idiote plan, recht op ons doel af. De laarzen van mijn groepje contraterroristen dreunen op de stoeptegels. Dan weet onze einzelgänger de eerste terrorist feilloos in zijn koppie te raken. Tegelijkertijd zien wij nog net de rug van een terrorist verdwijnen onder het viaduct.

Ik aarzel niet en trek mijn mes. Met een vlotte steek leg ik de tweede terrorist om. Iemand trekt een desert eagle, en ik kan nog net iemand mee de dood in sleuren voordat ik zelf een .50 kaliber kogel moet koppen. Messen worden getrokken, flits- en rookgranaten gaan af, in de chaos weet niemand wat er gebeurt. En dan horen we door het geruis van de radio het zinnetje waar we zo voor gevochten hadden: counter-terrorists win.

Beste multiplayergame

Voor mij is Counter-Strike het beste multiplayerspel aller tijden. Dat zullen veel mensen met me eens zijn: meer dan tien jaar later is het ook nog steeds een van de meest gespeelde games. Ik was verrast toen ik deze zomer hoorde dat Valve werkt aan een nieuwe versie genaamd Global Offensive. Zouden ze geleerd hebben van de Source-editie, die ondanks het succes toch duidelijk een stap terug was qua gameplay?

Valve heeft natuurlijk het voornemen heeft om er de allerbeste versie van te maken, maar het is erg lastig om het origineel te overtreffen. Waarom is Counter-Strike zo ongelooflijk goed dat zelfs een diehard solospeler zoals ik er helemaal weg van kan zijn? Is het uitsluitend nostalgie naar scenario’s zoals die uit de inleiding, of valt er meer over te zeggen?

Toen ik een antwoord wilde vinden op de vraag wat het zo’n aantrekkelijke game maakt, kwam ik er al snel achter dat het een combinatie van factoren is die allemaal aan het succes hebben bijgedragen. Ik heb met verschillende mensen gesproken waar ik vroeger het spel mee speelde en ze noemden allemaal totaal verschillende redenen: de cultuur om de game heen, het sociale aspect, dat het breed is qua behaalbare vaardigheid, de toernooien die georganiseerd werden, de spanning, het game-design. Misschien is dat ook juist het punt: dat de game door op al deze vlakken te slagen zich kon onderscheiden van alle andere shooters die er op dat moment bestonden.

Een goede vriend van mij waarmee ik mijn eerste clan had opgericht zei dat voor hem het spelen met andere bekenden de doorslag heeft gegeven. Onze groep kende elkaar ook buiten het spel en dat maakte alles veel interessanter. Door de lens van het spel zie je namelijk nieuwe kanten van het karakter van je vrienden. Zo ben ik erachter gekomen dat een van hen het heel erg leuk vindt om epische monologen te houden. Zo’n monoloog was tegelijkertijd uitleg, onderwijs, twijfel en tactische overweging. En ik mocht dan graag aan het eind daarvan (meestal zo’n 30 minuten later) zeggen: ‘sorry ik was even weg, kun je dat herhalen?’

Doordat je het beste met een team kon spelen, was het niet alleen een nieuwe manier om plezier te maken met je vrienden, het was tegelijkertijd een experiment in menselijke samenwerking. Dat was enorm verfrissend na de ieder-voor-zich mentaliteit van Doom en Quake. En hoewel Quake ook wel een teammodus had zoals capture the flag, was het de diepte van de gameplay in Counter-Strike die de ervaring ongeëvenaard maakte.

Breed én diep

Die diepte was volgens iemand die ik wat later via het spel leerde kennen allesbepalend. Er zat nauwelijks een plafond aan het niveau dat je kon behalen. De gameplay was dus ‘diep’, er waren altijd manieren om nog beter te spelen. Op individueel niveau kon je beter worden in het mikken en het gebruik van de wapens, je kon je kennis van de maps verbeteren inclusief alle mogelijkheden voor granaten, je kon je reflexen trainen, bepaalde sprongen oefenen die je naar onverwachte locaties brachten, enzovoorts.

En dan was er de compleet nieuwe dimensie van het spelen als een team: strategieën ontwikkelen voor elke map en voor elk scenario (weinig geld om je te bewapenen of juist veel), op elkaar ingespeeld raken zodat je precies weet wie wat gaat doen, leren om vlot en effectief te communiceren, en ga zo maar door. De mogelijkheden om je te ontwikkelen waren eindeloos.

Maar tegelijkertijd was - en is - er een miljoenenpubliek; je hoefde dus niet heel erg goed te zijn om plezier te hebben. Op de publieke servers kon je je prima vermaken en er waren allerlei noob-friendly modificaties beschikbaar. De heilige graal van de competitie was misschien het georganiseerde LAN-toernooi, toch werd die lang niet door iedereen begeerd. Maar zelfs als je gewoon een onschuldig jochie was dat contra-terrorisme een leuk speelthema vond, dan nog kon je genieten van de absurd spannende momenten die op die toernooien plaatshadden. Dankzij HLTV was het één van de eerste games waarbij live meekijken met anderen mogelijk was.

En wat een fantastische momenten kon je op die manier meemaken. Een topteam zoals SK tegen Fnatic was een knaller waarvan het equivalent in de voetballerij een wedstrijd tussen Ajax en Feyenoord zou zijn. Tenminste dat denk ik toch, want ik ben niet heel erg thuis in de voetbalwereld. Maar dat hoeft ook niet om te weten dat je net zo kan genieten van deze ace van Walle of deze legendarische poging van SpawN om als een ninja een ronde te winnen tijdens een van de grootste toernooien ter wereld.

Design

Dat er zo’n spanningsniveau behaald kan worden is te danken aan uiterst vernuftig game-design. De regels voor een standaard vijf-tegen-vijf wedstrijd waren zo opgezet dat vaardigheid altijd grote invloed had op het spelverloop, maar er was ook een klein element van geluk en willekeurig aanwezig. Deze mix moet precies goed zijn om een spel voor het publiek interessant te maken. Dat geldt voor alle sporten en is voor games niet anders.

Verder heeft de vormgeving ook erg geholpen. Toen het origineel uitkwam was het niet alleen een van de mooist ogende games, het zag er ook realistisch uit en dat was een enorm verschil met de populaire shooters van die tijd (lees: Quake en Unreal Tournament). Die realistische look vond ook zijn weerslag in de gameplay. Je speelt in rondes, en als je doodgaat, blijf je die ronde dood. Dat maakt je spel-leven kostbaar en daardoor is elke ronde weer spannend.

De wapens weerspiegelden geweren, pistolen en granaten uit de echte contra-terrorisme wereld. En voor het eerst was raak schieten niet uitsluitend een kwestie van je muis over de tegenstander bewegen en de muisknop inhouden. Elk wapen had zijn eigen terugslagpatroon waarmee je kon leren omgaan. En elke beweging had invloed op het gedrag van het schietgerei; net als in het echt is het erg lastig om een headshot te schieten terwijl je uit het raam van een gebouw springt.

Toch was het niet zo realistisch dat het de gameplay in de weg kon staan. Met één levenspunt loop je nog net zo snel als met 100, je bloedt niet dood en je kan nog steeds je machinegeweer tillen. Waarom? Omdat dat speltechnisch een stuk plezieriger is. Op alle fronten werd de balans tussen realisme en speelplezier bewaard.

De toekomst

De uiteindelijke versie van het origineel (1.6) was bijna perfect. Vandaar dat het vervolg, Counter-Strike: Source, ook erg gemixte reacties opriep. De meeste oude rotten, vooral die uit Europa, bleven bij de oude versie en ook nieuwe spelers wisten de weg nog te vinden tot de oude game. Source voegde simpelweg niets toe aan de perfecte formule behalve een nieuw glimmend jasje en sloeg hier en daar de plank goed mis. Om een voorbeeld te geven: het is misschien leuk als een flitsgranaat na de verblinding ook een print op je scherm achterlaat van wat je zag voor de flits, maar dit zorgde ervoor dat de complete balans verschoven werd. Een flitsgranaat had qua impact nu meer weg van een atoombom.

Het is dus een dun koord dat Counter-Strike bewandeld heeft. Om de eigenschappen van een goede multiplayergame én een goede e-sportsgame te verenigen moet je van goeden huize komen. Zoals dat de makers van het origineel is gelukt, zal het misschien nooit meer lukken. En ook al hoop ik stiekem dat Global Offensive opnieuw de balans kan vinden, het blijft de vraag of dat realistisch is. Maar ik hoef niet in een zware depressie te schieten als het misgaat. We hebben altijd die goede oude 1.6 nog.

Ik zal direct open kaart spelen: ik ben gek op singleplayergames. Natuurlijk hou ik wel van een potje League of Legends op zijn tijd en ben ik - zoals ongeveer de rest van mijn generatie - helemaal verslingerd geweest aan Counter-Strike.  Er gaat voor mij echter niets boven helemaal opgaan in een game en dat ervaar ik alleen door singleplayer. Zodra een ander zich in dezelfde wereld bevindt is voor mij de illusie gebroken.

Je kan je voorstellen dat ik daarom niet sta te springen als ik hoor dat Mass Effect 3 een multiplayermode krijgt, of als de game director van Diablo III zegt dat mensen het spel niet goed spelen als ze dat alleen doen.

Helaas verschuift de focus van de gamesindustrie steeds meer naar multiplayer. Wat is er precies gebeurd? Om dat te begrijpen kijken we even terug naar het begin.

In den beginne…

Het echte begin van grootschalige multiplayer was Quake. Toen deze ‘First Person Shooter’ van Id Software in 1996 uitkwam, ontketende dat een ware revolutie in de gameswereld. Het was de eerste 3D-shooter die je op een fatsoenlijke manier via internet kon spelen. Vóór het uitbrengen van Quake werd de markt gedomineerd door singleplayergames en spellen die je lokaal met elkaar kon spelen. Quake creëerde een fonkelnieuw segment in de markt: die van de multiplayergames. Pas nadat deze FPS verscheen, werd multiplayer op grote schaal echt populair.

Sinds de verschijning van Quake is er veel veranderd. Games zijn niet langer gebonden aan een singleplayer-component. Denk aan Counter-Strike dat je uitsluitend tegen anderen kan spelen, of MMO’s zoals World of Warcraft die enkel bestaan bij de gratie van multiplayer. Er is natuurlijk niets mis met deze games. Maar het maken van multiplayer wordt voor ontwikkelaars en uitgevers langzaamaan steeds lucratiever ten opzichte van games die primair gericht zijn op singleplayer. De lijst met bestverkopende games van 2010 staat vol met games die vooral gericht zijn op multiplayer zoals Call of Duty: Black Ops, Fifa 11 en Battlefield: Bad Company 2. Voor 2011 zullen Modern Warfare 3 en Battlefield 3 wel bovenaan staan.

Toch ben ik niet de enige die in je eentje spelen waardeert: een overzicht op Metacritic uit 2010 laat een veel gelijkmatiger verdeling in waardering zien tussen single- en multiplayer. Er is dus een duidelijk verschil tussen financiële en kritische waardering, en dit heeft gevolgen voor het budget dat uiteindelijk naar de ontwikkeling van singleplayergames gaat.

Gemakkelijk en goedkoop

Hoe komt het dat het voor grote studio’s steeds aantrekkelijker wordt om multiplayergames te maken? Allereerst heeft dat te maken met de kosten die verbonden zijn aan het ontwikkelen van een spel. Het is gemakkelijker om een vermakelijke multiplayergame te maken dan een goede singleplayer, omdat veel van het spelplezier door de spelers zelf gegenereerd wordt. Bovendien is het programmeren van geloofwaardige tegenstanders één van de moeilijkste aspecten van gamedesign en dat is bij multiplayer overbodig.

Daarnaast kunnen de levels van multiplayergames telkens opnieuw gespeeld worden, de spelers zorgen er grotendeels zelf voor dat de spelervaring telkens vernieuwd wordt. Een singleplayerlevel wordt door de gemiddelde gamer geen duizenden keren opnieuw gespeeld; de ontwikkelaar moet dus zelf zorgen voor een gevarieerd aanbod in levels en spelervaringen.

Een andere reden dat multiplayer financieel zo aantrekkelijk is geworden heeft te maken met de afzetmarkt. De doelgroep voor de meeste games bestaat uit jonge, volwassen mannen. Deze groep is van nature competitief ingesteld en multiplayergames bieden een uitstekend platform voor competitie. Daar komt bij dat ze beschikken over een hoog vrij te besteden inkomen, erg lucratief voor ontwikkelaars dus.

Tot slot is het definiërende aspect van multiplayer gaming dat het een sociale bezigheid is. Iemand die multiplayer speelt heeft er direct voordeel bij als één van zijn vrienden hetzelfde spel gaat spelen, want dat is leuker dan alleen met onbekenden spelen. Zo ontstaat er een sneeuwbaleffect waarbij iedereen hetzelfde spel gaat spelen.

Goed nieuws

Gelukkig is er niet alleen maar slecht nieuws voor kluizenaars zoals ik. Er worden nog steeds hoogstaande singleplayergames gemaakt, zelfs door grote studio’s. Dit jaar waren dat bijvoorbeeld L.A. Noire en Deus Ex: Human Revolution. Ook het vorige week verschenen Batman: Arkham City en Elder Scrolls V: Skyrim (verschijnt op 11 november) zien er veelbelovend uit. En vooral kleine, onafhankelijke ontwikkelaars die het gevecht met de grote studio’s om de beste multiplayergame toch niet aankunnen, maken nog volop gedenkwaardige spellen die je het beste in je uppie kan spelen. Maar solo-avonturen kunnen alleen gemaakt blijven worden als ze verkopen. En alle marketingbudgetten ten spijt: het blijvende succes van singleplayergames hangt uiteindelijk niet af van de bobo’s bij EA of Activision, het ligt in onze eigen handen.

Je ervaart nu een game.

Afgelopen donderdag was er een avond over games en kunst, genaamd Load It! in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Drie artistieke games werden gepresenteerd, voorafgegaan door een paneldiscussie over de vraag of games in het museum horen, en wat de problemen zijn.

Discussie

Al snel passeren gedateerde opvattingen de revue. Zo zou volgens de vertegenwoordiger van het Stedelijk, Bart Rutten, de werkwijze van gamemakers een probleem zijn. Volgens hem kom je als artiest alleen in het museum als je auteur bent, een oeuvre opbouwt en zorgt dat je werk in een galerie komt. In andere bewoording; als je een maker met eigen signatuur bent, deze eigen stijl over meerdere werken laat zien, en van onder af aan je bekendheid opbouwt door eerst in kleinere bedoening te exposeren. Zo werkt dat nu eenmaal. Een opvatting die moeilijk te hanteren is wanneer je gaat werken met kunstvormen die een collectief maakproces hebben, dat ze dus door meerdere mensen worden geproduceerd, zoals veel games.

Waar Rutten hier tevens aan voorbij gaat is dat veel gamemakers wel degelijk een eigen kenmerkende stijl over meerdere werken tonen en er dus sprake zou kunnen zijn van een zogeheten oeuvre. Dat kan moeilijk te zien zijn omdat een game vaak een team effort is en het aanwijzen van de invloed van één maker binnen dat team niet altijd makkelijk blijkt. Het lijkt dus eerder het probleem te zijn dat het museum niet de mensen en kennis in huis heeft om dat te doen.

Twee werelden

De panelleden lijken het vooral met elkaar eens te zijn, een spannende discussie ontstaat niet. Rutten spreekt steeds vaker hardop de problemen van het museum uit. Een terugkerende vraag is welke curator er naar (video)games zou moeten kijken. Is dat de curator voor beeldende kunst? Die voor videokunst? Steeds meer wordt duidelijk dat de man simpelweg niet begrijpt wat een game is. En steeds meer begin ik me af te vragen wat een museum voor beeldende kunst moet met een medium wat daar niet onder valt. Games zijn immers niet iets waar je vooral naar kijkt zoals beeldende kunst, maar iets wat je speelt en ervaart. Eerder een discipline binnen de ‘performatieve’ kunsten dan de beeldende.

Wat moet het Stedelijk Museum dan met games? Dat is eigenlijk de enige vraag die wél wordt beantwoord deze avond. Het museum wil actueel blijven en nieuwe kunstvormen een kans bieden. Maar toch ook vooral jonge mensen terug naar het museum halen. Bezoekersaantallen dus.

Voorbeelden van kunstzinnige games worden gaandeweg genoemd. Geen van de voorbeelden blijkt ook werkelijk een game te zijn. Zo wordt een eerder geëxposeerde video-opname van de game Rez genoemd, en Super Mario Cloud, een onspeelbare hack van Super Mario waarin alleen de wolkjes nog te zien zijn.

Deze voorbeelden vatten heel goed de ruim een uur durende paneldiscussie samen: hindernissen en problemen zat, maar de grootste daarvan is dat de panelleden zelf zich niet realiseren dat een game een game is omdat je hem speelt. Dat er een verschil is tussen door middel van games gemaakte of geïnspireerde visuele kunst en daadwerkelijke artistieke games. Dat ‘artistiek’ in de benaming artistieke games niet per se iets te maken heeft met visuele esthetiek, maar dat die esthetiek gezocht dient te worden in de gameplay en de menselijke interactie.

Drie artistieke games

Sollmann (Part 1: The Harbour). Beeldend spannend maar daar blijft het bij.

Dan de games waar het allemaal om draaide. Sollmann (Part 1: The Harbour) is een game van Jorrit de Vries die exact laat zien wat de visie is van het museum: de game is een saai sluipspel zonder vernieuwing en met een irritante camera. Slechts de door Marcel van Eeden met pentekeningen gemaakte visuals nodigen uit tot spelen.

Opmerkelijk is ook dat hoewel er in de paneldiscussie veelvuldig werd gerefereerd naar de angst van bezoekers om te gaan spelen en bekeken te worden, deze game alleen te besturen is vanaf een enkele sokkel in het midden van een ruimte die op bankjes langs de rand na leeg is. Het lijkt bijna alsof men hier moeite heeft gedaan de drempel om te gaan spelen zo hoog mogelijk te maken.

Een zeldzaam kleurloos beeld binnen deze game.

Styleclash – The Painting Machine Construction Kit is een grappige installatie speelbaar vanaf twee iPads, waarin twee spelers met moeilijk bestuurbare ‘painting machines’ wilde kunstwerken maken en uitprinten. Jammer is dat maker Jochem van der Spek er weinig interactie tussen de twee spelers in heeft gestopt en de kunstwerken die je kan maken het best te omschrijven zijn als ‘klieders op doek’, los van hoe goed of slecht je bent in het besturen van je machine. Van eigen expressie van de speler komt weinig terecht.

De derde en verreweg meest interessante game heet FLX. en wordt gespeeld via een Kinect. Gamedesigner Sander van der Vegte (een bekende voor Bashers-lezers) heeft samen met kunstenaar Han Hoogerbrugge een game gemaakt die uitnodigt te spelen, door mensen die het speelveld betreden direct een personage toe te kennen en met een tekst in beeld aan te geven hoeveel spelers er nog bij dienen te stappen. De basis van de game is dat de vier spelers aan elkaar vastzitten met elastieken en een hindernisparcours dienen te doorlopen door ieder in de gewenste richting te buigen. Dit geeft allerlei mogelijkheden voor een interessant spel, waarin museumbezoekers moeten samenwerken om de game tot een goed einde te brengen.

Gemiste kansen

Dit gebeurt echter niet, omdat de game alle kansen op dit vlak laat liggen. Er zit geen enkele moeilijkheid of tijdsdruk in de game, er zijn geen vijanden, puzzels of obstakels die verder gaan dan een op de kant liggende letter ‘X’ waar een speler achter vast kan komen zitten.  Er hoeft nergens een keuze gemaakt te worden. Er wordt geen tijd of snelheid bijgehouden en er is dus geen enkele aantoonbare manier om beter of minder goed te presteren. Bovendien is er maar één level. En dus wacht je als een medespeler vast komt te zitten geduldig af tot je weer verder kan. Er is geen communicatie vereist tussen spelers, geen discussie over links of rechts gaan.

De stijl van Han Hoogerbrugge is herkenbaar in FLX.

Ergens hierin zit een artistieke boodschap: aan elkaar vastzitten en bewegen als het kuddedier dat consumenten in de maatschappij zijn. Maar dit is niet expliciet in de interactie terug te vinden. Het duo probeert de boodschap te redden in de visuele uitwerking, maar op weinig originele wijze. Zo kunnen de spelers tegen McDonalds-logo’s aanbotsen of kaarten met het portret van Gaddafi omstoten. Maar deze even talrijke als weinigzeggende symbolen staan als losse eilandjes in de ervaring en lijken wel op het laatste moment toegevoegd te zijn. Bij elkaar resulteert dit in een bittere nasmaak van een game die niet af voelt en zoveel meer had kunnen zijn.

Conclusie

Hoewel ik geen kaartje zou betalen voor het spelen van deze games, was niet alles aan de avond slecht. Een verklaring voor mijn negatieve oordeel ligt voornamelijk in de verwachting die geschept wordt.  Het Stedelijk Museum is niet de minste, en als zij iets met games doet, moeten daar toch wel resultaten uitkomen?

Begrijp me niet verkeerd, ik denk dat deze avond een dappere poging was van het Stedelijk om zich aan een nieuw medium te wagen. Ik denk dat de volgende stap misschien wel een handreiking moet zijn van gamedesigners om het museum verder te helpen. Deze avond was echter vooral een stap in het proces van inzicht verkrijgen in games, door het deel van de kunstwereld dat bepaalt wat ik in musea kan zien. Het deel van de kunstwereld dat games nog allerminst begrijpt.

Ik hoopte dat dit deel van de kunstwereld, met al zijn kennis en jarenlange traditie, de game als kunstvorm verder zou kunnen brengen. Maar daar was het deze avond nog te vroeg voor.

Op 4 augustus 2011 plaatste game-uitgever Atlus op Twitter de foto van een taart, met daarop de cover van zijn nieuwste game Catherine geglaceerd. Die hadden ze verdiend, vonden ze, want ze hadden in slechts twee weken 200.000 kopieën van deze game verkocht.

En dat voor een obscuur Japans spel dat het door zijn experimentele spelmechanieken nog wel eens moeilijk kon krijgen in het westen. Allemaal basisloze zorgen, verzuchtten reageerders opgelucht na het lezen van dit nieuws op de sites die het oppikten. Maar wat Atlus niet in zijn tweet vermeldde was aan wie de 200.000 exemplaren verkocht waren.

Twee kopers

Een retailspel passeert twee kopers: een retailer, gevolgd door een ‘gewone klant’ die hem voor een meerprijs bij de eerste koper aanschaft.

Het aantal retailers dat de game van een uitgever aanschaft is vaak makkelijk te achterhalen. Immers: een uitgever werkt samen met zijn distribiteur, die tot in detail bijhoudt aan wie er wat is verkocht.

Het aantal klanten-aankopen is echter een heel ander verhaal. Cijfers van marktbureaus zoals het Amerikaanse NPD of Nederlandse GFK bieden na een langere tijd vaak pas inzage. Is een spel nog maar een tweetal weken uit, dan kun je hooguit een schatting maken op basis van retailers die terugkomen voor meer kopieën.

Reuring

Die 200.000 van Atlus bleken uiteindelijk door retailers gekocht te zijn. Er waren nog maar 78.000 exemplaren over de toonbank gegaan, bleek later. Op het moment van publicatie maakte dat Atlus niet uit. En geef ze maar eens ongelijk: websites namen het nieuwsfeit argeloos over.

Dat grote aantal maakte natuurlijk indruk op potentiële kopers, die zo werden aangespoord om dit succesverhaal in huis te halen. Alleen daarom was er al reden om de speciaal gemaakte taart bij Atlus aan te snijden. Ze hadden wat te vieren. Dat ze een tweet aan dit heugelijke feit konden wijten, makkelijk verkeerd geïnterpreteerd door websites, was een fijne bonus.

Gears

Atlus is geen uitzondering op de regel. Gears of War 3 is volgens recente persberichten ook 3 miljoen keer aangeschaft. Door 3 miljoen gamers? Laat mij niet lachen.

Gamers zijn gewone mensen. Gamers zijn zoals iedereen. Je kan ook eigenlijk niet spreken over zoiets als een “gamer”, je stelt je toch ook niet voor als “postzegelverzamelaar”? Gamen is gewoon iets dat je doet, voor je plezier. En dat geweld, dat is nu eenmaal onderdeel van het medium. Net zoals in films of boeken. Natuurlijk heeft dat geen effect. Dat stompt mensen helemaal niet af. Dat vertekent het beeld op de wereld totaal niet.

Natuurlijk is er geen gamer, pardon, persoon die games speelt, die het in zijn hoofd haalt om bij een aanslag waarbij bijna negentig mensen, voor het grootste deel jongeren, sterven, meteen te roepen dat het vooral niet aan games ligt. Dat zou bijzonder ongepast zijn. We hebben het hier immers over een groot drama, waarbij ouders zonder reden plots hun kind kwijt zijn. Waarbij mensen zonder reden van het ene moment op het andere niet meer bestaan. Een onvoorstelbare gebeurtenis met zo veel verdriet, dan denk je er als normaal weldenkend mens toch niet aan om zo snel mogelijk te roepen dat het niet aan jouw hobby ligt?

Op zo’n moment, nog voor de eerste dode is begraven en er druppelsgewijs informatie over de dader binnenkomt, dan probeer je te snappen wat er gaande is. Waarom gebeurt dit? Hoe kan het dat iemand denkt dat zo’n gruwelijke daad te verantwoorden is? En wat zegt het over onze maatschappij als een dader in een ander land zich een aanhanger noemt van een politicus die in Nederland steeds meer boze burgers achter zich schaart?

Dan neem je die informatie tot je. Je leest over een manifest. Over kunstmest als grondstof voor een bom. Over het misselijkmakende misbruik van het vertrouwen dat een politieuniform wekt bij doodgewone jongeren. Over hoe de dader zijn misdaad voorbereidde door hem te oefenen in een populair computerspel.

Je kan dan niet bevatten hoe simpele alledaagse zaken als kunstmest, een computertoetsenbord, een blauw uniform en een spel misbruikt zijn om iets te doen wat per definitie onbevattelijk is.

Natuurlijk roep je dan niet meteen “dat het niet aan games ligt”. Want niemand beweert dat immers. Het zou smakeloos zijn en het beeld oproepen van emotioneel afgestompte zonderlingen zonder empathisch vermogen, enkel bezig met hun hobby op hun zolderkamertje. Niemand doet dat. Toch?

Dit is wat mij betreft een analogie die goed bij de game-industrie past. Een industrie die de laatste tijd hun trouwe core- of hobbygamer lijkt te verwaarlozen om achter die verlokkelijke, casual minnares aan te gaan. Veel gamebedrijven zullen op deze dwaling terugkomen. En net als bij een minnares, een illusie en heel wat geld armer.

Definities, omdat het moet!

Ik zie een coregamer als iemand die games speelt, omdat hij of zij die wil spelen. Coregamers zijn mensen voor wie gaming een hobby is waar ze graag tijd en energie insteken. Het genre of platform is daarbij irrelevant. Een coregamer kan net zo goed een online bingospeler zijn als een Red Bull drinkende puber in een clan deathmatch. Of iemand die zich dagen achter elkaar verliest in de wereld en het verhaal van een game. De gemeenschappelijke kern is dat men houdt van het spelen van games.

Daartegenover staat de casual gamer. Iemand die spelletjes speelt op een dood moment, als hij of zij zich verveelt of aan het werkvermijden is. Als er geen gratis online of smartphonegame voorhanden is, bladeren ze door een oud tijdschrift of gaan iemand sms’en of bellen. Iemand die een Wii koopt, omdat het ook gezond is voor je is, volgens de reclame althans (pas op voor mensen die games koppelen aan een maatschappelijk verantwoord excuus). En ja, bang om oud te worden zijn we allemaal dus je koopt eens zo’n DS met Brain Training…

Deze groep gamers heeft nauwelijks binding met de games die ze spelen (behalve misschien wanneer een combinatie van verslaving en sociale druk optreedt), en trekt net zo makkelijk door naar ander amusement. Een nieuwe trend bijvoorbeeld of een andere, makkelijk voorhanden zijnde afleiding. Sudoku ofzo.

There is no spoon

Net als de echtgenoot uit de eerste alinea, zit ook de game-industrie in een midlife crisis. Games als medium, met de potentie om uit te groeien tot een echt massamedium (er zijn geen grote toetredingsdrempels meer), bestaan nu zeker zo’n 20 jaar of langer. Maar in al die jaren is electronic gaming qua publieksbereik en aantrekkingskracht wel goeddeels hetzelfde gebleven.

Van de NES werden 60 miljoen exemplaren verkocht. Bij de Wii staat de teller nu op 86 miljoen. Van de originele Game Boy zijn er 120 miljoen verkocht, van de Nintendo DS 145 miljoen. 25 jaar lang is Super Mario Bros. het best verkopende spel ooit geweest. Pas onlangs werd het voorbijgestreeft door Wii Sports.

Dit zijn de groeicijfers van een industrie die inmiddels meer dan 20 jaar verder is. Niks geen waanzinnige groeicurves. Twintig jaar om tractie als echt massamedium te krijgen. Als het in zo’n tijdsbestek niet gebeurt, gaat het nooit gebeuren. Games zijn geen internet, geen televisie of radio. Het is een tijdverdrijf voor hobbyisten, kinderen óf voor mensen die zich vervelen of werk aan het vermijden zijn.

Gaming heeft zeker wel maatschappelijk bredere invloed buiten het medium zelf. Als het gaat om content delivery mechanismes bijvoorbeeld, de ontwikkeling van computer graphics, user interface design en motivatietechnieken voor mensen. Maar die honderden miljoenen casual gamers, die nieuwe doelgroepen die nu ineens allemaal core gamer gaan worden? Die betalende hobbyisten worden waarop deze industrie professioneel verder uitgebouwd kan worden? Het gaat niet gebeuren.

Hoeveel Wii’s + Wii Fits en Sports liggen er alweer te verstoffen onder bedden door de hele wereld? Slechts afgestoft voor een sessie Wii Zumba? Die Wii’s liggen naast de Furby, een Tell Sell-fitnessapparaat, Dokter Frank-dieetboek, een Tamagotchi en godbetert, een Laaf. Trendproducten waar historici later bij het vinden de wenkbrauwen zullen optrekken.

En Zynga’s games en Angry Birds dan? Dat zijn vooral games die in een perfect storm synoniem geworden zijn met een succesvol, snel groeiend host platform. Net zoals Mahjong, Patience en Mijnenveger vroeger de dominante pc-games waren omdat ze a) verknoopt waren met het explosief groeiende Windows en b) gratis zijn. Het gat tussen Angry Birds en de nummer 2 is honderden miljoenen exemplaren! Bedrijven die zich bezighouden met deze nieuwe host platformen kunnen nog zoveel groeicurves in de vorm van een hockeystick tekenen over hun gebruikersaantallen en winst, die voorspellingen gaan niet uitkomen.

Niemand gaat ooit echt geld verdienen aan 99% van de casual gamers, want voor deze spelers is gaming gewoon geen prioriteit. Het is wegwerpamusement. Zelfs een dollar is meestal al teveel gevraagd. Aanschouw de honderdduizenden(!) apps en games die direct naar de bodem van de iTunes-ton zinken als droesem in een slecht glas wijn. Gebruikerscommentaar als: “Leuk spelletje, maar het had gratis moeten zijn, daarom 1 ster” zijn eerder regel dan uitzondering. Waarom dan toch die casual gamer najagen?

Omarm de hardcore

De traditionele game-industrie heeft een gebroken business model. Een Ponzi-fraude die alleen vol te houden is door almaar meer units te verkopen. Terwijl het maximale aantal betalende gamers beperkt is. Deze industrie hoopt, tegen beter weten in, dat er nieuwe omzet bij een nieuwe groep gamers vandaan gaat komen om hun omzet en winst op peil te houden. Maar dat gebeurt niet. De attach ratio (hoeveel gekochte spellen per verkochte console) van de meest op een casual doelgroep gerichte spelmachines is bedroevend. Terwijl die op bijvoorbeeld de Xbox 360, de console met het meest hardcore imago, het gezondst is.

Helaas wordt door de ongezonde focus op de casual gamer, en het waanidee dat straks iedereen (betaald) games speelt, ook met traditionele core franchises slecht omgegaan. Titels worden gecancelled om budgetten elders in te zetten. En toegankelijkheid is goed, maar als ook core games te casual worden, is het vlees noch vis.

Neem een RPG als Fable. Er is geen nieuwe doelgroep die ineens geïnteressserd is in een premium fantasy rollenspel. Wel een doelgroep die baalt dat Fable 3 steeds meer een slappe theezak is geworden. Met als resultaat dat Fable als franchise steeds minder verkoopt. Hetzelfde geldt voor een Dragon Age, dat het moet afleggen tegen een onbeschaamde hardcore titel als The Witcher. Juist een uitgever die zich blijft richten op zijn core, Bethesda, met hardcore titels als Fallout, Skyrim, Oblivion, die doet het goed.

Ook het succes van recente titels als Minecraft, League of Legends, Pokémon (!), Torchlight, Trials, Street Fighter e.d. komt door een gerichte focus en tailor-made ervaring voor een coredoelgroep die bereid is geld uit te geven voor hun hobby. Een doelgroep voor wie games mooie ervaringen bieden, en die echt iets toevoegen aan hun leven. Dat zijn er geen honderden miljoenen, maar misschien wel enkele honderdduizenden.

Maar als gamedeveloper zou ik wel weten voor welke doelgroep ik games zou willen maken. Niet voor de miljoenen verveelden, maar de fans. Diegenen die mijn game spelen omdat ze ervan houden.

200 Million Euros

Meerdere keren per jaar vertrekken er vliegtuigen vol net afgestudeerde, startende en geroutineerde filmmakers, schrijvers en kunstenaars naar Amerika, Azië en verder Europa in om hun producties en talenten onder de aandacht te brengen van de grote internationale studio’s, uitgevers en producenten. Tickets zijn veelal bij elkaar gespaard door zichzelf maandenlang te ontzien, noedels en pizza etend, terwijl er keihard is doorgewerkt om demo’s en previews op tijd af te krijgen. Men beproeft zijn geluk op de bonnefooi, of met een handvol telefoonnummers en afspraken die vaak via al wat langer meedraaiende collega’s tot stand zijn gekomen. Dit alles geheel uit eigen zak gefinancierd, danwel via private investeerders.

Velen komen terug met een waslijst aan nieuwe contacten, hier en daar een enkele veelbelovende toezegging, en sommigen met de eerste tekenen van wat later een mooie uitgeef- of productiedeal wordt.

Herkenbaar verhaal? Niet echt waarschijnlijk. Bovenstaand scenario beschrijft namelijk de Nederlandse game-industrie. Of het er ook zo aan toegaat in al die andere kunst- en cultuursectoren in Nederland, ik betwijfel het. Ik zie ongetwijfeld veel over het hoofd, maar de game-industrie is een van de meest ondernemende cultuursectoren.

Monetize that shit!

Game-ontwikkelaars hebben zich opvallend stil gehouden rond de recente protesten over bezuiniging op kunst- en cultuur. Sterker nog, ik proef meer irritatie dan bijval voor het protest. Misschien omdat games in die hele cultuurbegroting toch al nauwelijks voorkomen, of omdat de mores in de game-industrie totaal anders is dan in veel andere cultuursectoren. Ondernemerschap en mooie dingen maken zijn binnen de gaming sector namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Niet voor niets noemen game-onwikkelaars zichzelf onderdeel van de game-industrie. Zelfs in misschien wel de meest creatieve broedplaats van de game-industrie in Nederland, de Dutch Game Garden (DGG), vind je door het hele pand stickers met de tekst ‘Monetize that shit’.

Een initiatief als bijvoorbeeld de DGG en sommige gaming iniatieven ontvangen wel subsidie, maar die komen allemaal uit potjes ter stimulering van economische ontwikkeling. Het gaat dan bijvoorbeeld om het starten van bedrijven of research and development.

Subsidie puur voor artisticiteit (waar de bezuinigingen over gaan) bestaat in de game-industrie pas een paar jaar via het Gamefonds. We hebben het hier over een potje waar je een handvol ministersauto’s van kunt betalen. Wil je hier bovendien aanspraak op maken dan geldt nog steeds de voorwaarde dat je een significant deel zelf moet financieren.

Rendementsdenken

Toch is, ondanks nauwelijks aanwezige subsidie, de Nederlandse game-industrie in korte tijd uitgegroeid een van de meest zichtbare cultuursectoren. Zeker op internationaal gebied. Niet alleen blockbusters als Killzone, maar ook vele kleinere en meer experimentele titels staan in de belangstelling. Ook Nederlandse game artists bijvoorbeeld springen er internationaal uit.

Ik ben voor kunst- en cultuursubsidie - vooral voor hoger kunstonderwijs - maar meer ondernemerschap, waar vele kunstenaars en vooral gevestigde organisaties nu extern door gedwongen worden, is misschien wel goed. Bovendien is het in de praktijk soms duurder, tijdrovender en lastiger om subsidies binnen te harken dan private financiering te vinden. Alleen moet je jezelf daarvoor als cultuurorganisatie wel opnieuw uitvinden. Maar dat zou toch juist in de kunsten geen probleem moeten zijn?

De bezuinigingen zijn zo goed als onomkeerbaar, maar in plaats van te blijven protesteren, zouden de belangenbehartigers van verschillende cultuursectoren er misschien verstandig aan doen eens bij wat game-ontwikkelaars aan te kloppen om te leren hoe je dat nu doet, ‘Je shit monetizen’. Je kunt je tijd maar één keer besteden. Blijf je protesteren of ga je ondernemen? Wat levert het meeste rendement op? Economisch denken begint hier.

Wat zal pr-medewerker Jim Redner een spijt hebben. De Amerikaan was geïrriteerd over de negatieve recensies van het schietspel Duke Nukem Forever. Namens zijn pr-bureau The Redner Group twitterde hij: “Too many went too far with their reviews…we r reviewing who gets games next time and who doesn’t based on today’s venom.”

Oftewel, de recensies die in de ogen van Redner te ongenuanceerd kritisch zijn krijgen voortaan geen gratis recensie-exemplaar meer opgestuurd. Al snel komen journalisten de tweet op het spoor en is er een stortvloed aan negatieve reacties. Het daaropvolgende antwoord van 2K Games, de uitgever van Duke Nukem Forever, is even snel als duidelijk: “The Redner Group representeert niet langer de producten van 2K games.” Binnen een dag is Jim Redner een belangrijke klant kwijt, verwijdert hij zijn oorspronkelijke dreigement en vervangt hij deze met een excuus. Hij zou op eigen houtje geopereerd hebben.

De reactie van 2K Games is misschien begrijpelijk vanuit pr-oogpunt, maar ook enigszins hypocriet. Feit is dat er constante druk wordt uitgeoefend op gamerecensenten. Vaak gaat het om subtiele druk. Denk aan een telefoontje van een pr-medewerker aan de recensent, om te vragen waarom er een lager cijfer is gegeven dan bij collega-recensenten. Of door een recensent, tijdens een van de vele industriefeestjes, aan te spreken op zijn kritische houding.

Ordinair dreigen met het inhouden van toegang tot voor recensenten belangrijk persmateriaal, zoals ook Redner dat deed, is zeldzamer, maar niet ongewoon. Al zijn de meeste pr-medewerkers wel zo slim om het niet via e-mail of Twitter te doen. Binnen de gamejournalistiek wordt deze harde vorm van druk ook wel blackballing of blacklisting genoemd: recensenten die tijdelijk uit de gratie zijn gevallen bij uitgevers en “niets meer opgestuurd krijgen”. Een dag nadat Redner aan de kant is gezet, twittert de Britse gamejournalist Tom Bramwell van Eurogamer.net: “We are blacklisted by @2KGames and it seems to be standard practice.”

Nu is de positie van de gamerecensent niet uniek. Ook bij andere vormen van entertainmentjournalistiek volgen pr-medewerkers een tweesporenbeleid. Enerzijds wordt er getracht een persoonlijke band op te bouwen met recensenten en worden zij in de watten gelegd op luxe perstrips, premières en feestjes. Anderzijds kan een kritische recensent geen persmateriaal opgestuurd krijgen. Het feit dat Jim Redner ook maar overweegt om zo openlijk een dreigtweet de wereld in te sturen geeft in ieder geval aan wat de de machtsverhouding is tussen game-industrie en de gamepers.

Cijfers

De ontwikkelingsbudgetten van blockbustergames blijven maar toenemen; enkele tientallen miljoenen euro’s zijn geen uitzondering meer. Gevolg is dat juist voor deze games voortdurende positieve aandacht en hoge cijfers in recensies cruciaal zijn.

Niet voor niets maken game-uitgevers afspraken met game-ontwikkelaars over de kwaliteit van nieuwe titels. Haalt een nieuw spel gemiddeld een 8,5 of hoger dan krijgen de game-ontwikkelaars een bonus. De aanname is dat games die zulke hoge cijfers halen beter verkopen dan zeventjes of lager. Op websites als metacritic.com en gamerankings.com worden van alle grote games de cijfers van verschillende recensenten verzameld en die geven een aardige indicatie van de kwaliteit van een titel. Duke Nukem Forever bijvoorbeeld heeft een gemiddelde van een vijf.

Ook pr- en marketingmedewerkers worden afgerekend op de hoogte van cijfers en soms zelf de inhoud van recensies. En dus is er vanuit de game-industrie de nodige druk om, zoals dat heet, “positieve buzz” te laten genereren door recensenten.

Follow the money

Om berichtgeving bij te sturen delen pr-medewerkers strategisch brokjes informatie uit. Voor zowel recensent als game-uitgever geldt: hoe exclusiever de informatie, hoe beter. Het is doodnormaal om als gameblad te overleggen met een zogenaamde product manager. In ruil voor een recensie van twee volle pagina’s mag de recensent dan mee ‘op trip’ naar Stockholm, Shanghai of New York om daar voor een paar uur een gamestudio te bezoeken. Uiteraard is er dan nog alle tijd om uitgebreid te dineren en de stad te zien.

Is de gamejournalistiek dan een corrupte immorele bende die zich hersenloos door pr-medewerkers laat sturen? Zeker niet, maar de gamerecensent is van oudsher bijzonder afhankelijk van de industrie die hij volgt. En terwijl de mogelijkheden om online te publiceren eindeloos zijn, hebben juist de meest gelezen gamebloggers en recensenten een innige, vaak persoonlijke band met ontwikkelaars en pr-medewerkers. Je kan stellen dat recensenten en game-industrie een gedeeld belang hebben: het enthousiasmeren van gamers. Deze houding is te verklaren omdat de huidige vorm van gamekritiek zijn wortels heeft in de fancultuur.

De meerderheid van gamecritici is niet opgeleid als journalist of als wetenschapper, maar is autodidact. Traditionele journalistieke waarden worden als beknellend ervaren en voor veel vooraanstaande gamecritici is het hele idee van zoiets als gamejournalistiek een volkomen achterhaald begrip. Of in de woorden van Jan-Johan Belderok, werkzaam voor Power Unlimited en Gamekings: “Mijn ambitie is namelijk niet games reviewen, maar gaming aanprijzen. Gamers lekker maken, gewoon zorgen dat er veel gebeurt hier op gamesgebied”.

Komt nog eens bij dat zij die toegetreden zijn tot het selecte groepje mannen die daadwerkelijk hun boterham kunnen verdienen met schrijven over games een wereldbaan hebben. Ga maar na. Op kosten van de industrie word je de hele wereld overgevlogen. Je speelt games eerder dan wie dan ook en mag uitgebreid met de makers praten. Deze toegang heeft onvermijdelijk zijn weerslag op een recensie. Het idee dat de game-industrie collectief honderden miljoenen uittrekt om recensenten te fêteren zonder dat dit enig effect zou hebben is hopeloos naïef.

Bijna twintig jaar heeft tijdschrift Power Unlimited gamejournalistiek in Nederland gedomineerd. Ik kan het weten - vanaf dag één was het mijn lijfblad. Elk nieuw deel van vechtspel Mortal Kombat kreeg automatisch een 10. Zo gaaf was het. De bespreking ging uiteraard niet over de game zelf, maar over hoe de recensent het met vrienden speelde. Ik smulde ervan.

Gamers zijn ouder geworden. En ook de games zelf zijn opgegroeid. Spellen als Mortal Kombat bestaan nog altijd. Maar naast dure, spectaculaire producties zijn er kleine games die je speelt in je Internetbrowser en op je telefoon. Games zijn ook reclames, cursussen, revalidatie-hulpmiddelen en autonome kunstuitingen.

Bij een medium met zo’n verscheidenheid hoort volwassen gamejournalistiek. Met aandacht voor de techniek, wetenschap en cultuur erachter. Amerikaanse bladen als The New Yorker en Wired weten hoe je diepgaand over games kunt schrijven. Maar zeker in Nederland gebeurt het te weinig.

Dankjewel Power Unlimited. Dankzij jullie bestaat het gamelandschap vooral uit websites als Insidegamer en het tv-programma Gamekings. Uit hypegevoelige, vaak oppervlakkige besprekingen. Een serieuze journalistieke traditie is nooit ontstaan. Hoe kan dat ook in een genre dat af en toe doet denken aan bedrijfsjournalistiek? Wie volwassen gamejournalistiek wil maken, moet het voor zichzelf uitvinden.

Ik heb het zelf maar geleerd, met vallen en opstaan. Het was nooit mijn doel om journalist te worden. Ik ben een gamer die uit interesse en enthousiasme over games ging schrijven. Het label ‘journalist’ kwam op een gegeven moment vanzelf.

Bij dat label hoort onafhankelijkheid - of althans de poging zo onafhankelijk mogelijk te blijven. Maar dat is lastig. Ik ben altijd tot op zekere hoogte gebonden aan de gamebedrijven die het product maken waar ik over schrijf. Ik heb de game nodig, wil mensen spreken en op de hoogte gehouden worden.

Maar er zijn manieren om niet klakkeloos de bedrijfsagenda over te nemen. Recensies en reportages blijven gescheiden. Als ik een maker interview, zorg ik dat iemand anders de bijbehorende game recenseert. En als ik een recensie-exemplaar aanvraag (“Dit spel is mogelijk interessant voor een bespreking”), beloof ik nooit een stuk. Pas na het spelen kan ik beoordelen of ik er ook echt over ga schrijven.

Contact met pr-medewerkers moet oppervlakkig en zakelijk blijven. Dat je zo interessant materiaal misloopt, jammer dan. Power Unlimited wordt voor vrijwel iedere grote aankomende game naar het buitenland gevlogen, om een vroege versie te spelen en interviews af te nemen. Daar staat tegenover dat het blad er vaak een vooraf overeengekomen aantal pagina’s over schrijft. Gamebedrijven regisseren zo strak welke games aandacht krijgen.

Een goede gamejournalist probeert zich hier onderuit te wringen. En daar zijn steeds meer mogelijkheden voor. Grote games komen uit op de Xbox 360 en de Playstation 3. Maar de games op Facebook en iOS en de onafhankelijk geproduceerde indiegames zijn vooralsnog minder aangetast door het grote voorlichtingsapparaat. En in Nederland zijn de bedrijven nog klein, maar zijn grote verhalen te vinden. Als ik een nieuwe techniek of trend wil toelichten, haal ik mijn voorbeelden liever dichtbij huis dan dat ik moet gaan slijmen bij een groot buitenlands bedrijf. Hoe meer ik schrijf over kleine games en bedrijven, des te minder macht ik toeken aan de traditionele speluitgevers.

En: een goede gamejournalist beseft dat het misschien wel helemaal niet wenselijk is om te leven van gamejournalistiek alleen. Immers is de beste manier om onafhankelijke gamejournalistiek te maken om er zelf niet afhankelijk van te zijn. Dus combineer ik mijn journalistieke werk met advies- en productiewerk. Over de serious game voor Belastingdienst-medewerkers waarvoor ik teksten schreef, kan ik geen artikel maken. Maar over vergelijkbare games kan ik juist beter verslag uitbrengen, omdat ik nu precies weet hoe zulke spellen in elkaar zitten.

Er zijn dus opties te over voor volwassen gamejournalistiek. Je hoeft het alleen nog maar te gaan maken.

Een week geleden lanceerde 2K Games, uitgever van Bioshock 2, de downloadable content Minerva’s Den voor de pc. Een heugelijk feit, zeker omdat een pc-versie van deze uitbreiding in eerste instantie niet in de planning stond. Dat is te merken ook, want deze heeft tien maanden langer op zich laten wachten dan de consoleversies.

Pc-gamers worden inmiddels zo achtergesteld dat ze blij moeten zijn met wat we krijgen.Dat ze uberhaupt mogen genieten van wat consolebezitters al lang en breed hebben uitgespeeld, moet bejubeld worden. Maar dat is niet het enige voorbeeld voor de teloorgang van pc-support. Zo worstelen pc-gamers met steeds strengere kopieerbeveiliging, maar ook de ondersteuning van dedicated servers en LAN-gaming is niet meer vanzelfsprekend.

En nu moeten we dus een gat in de lucht springen om Minerva’s Den. Aan de ene kant is het fantastisch dat 2K de moeite heeft gedaan om toch een pc-versie uit te brengen. Ze zijn tot niets verplicht en financieel gezien is het misschien nauwelijks interessant. Aan de andere kant voelt het alsof ik deze gang van zaken goedkeur als ik deze uitbreiding positief beoordeel en mensen aanraad om hem toch te kopen.

Hiernaast rijst de vraag hoeveel waarde 2K gaat hechten aan de verkopen van Minerva’s Den op de PC. Mensen die geen genoeg konden krijgen van Bioshock hebben misschien al een console-versie aangeschaft om Minerva’s den te spelen. Anderen zijn Bioshock 2 al vergeten, of zijn gewoonweg te lui om het opnieuw te installeren. De vergelijking is allerminst eerlijk, maar zal zonder twijfel in de toekomst aangedragen worden als reden om geen pc-versies van DLC meer uit te brengen.

Ik heb vrienden die geen Ubisoft-games meer kopen door hun verschrikkelijke kopieerbeveiliging, en ik probeer zelf Activision zo min mogelijk geld te overhandigen vanwege hun businessmodel. Is het nu tijd om 2K Games op eenzelfde manier te vermijden?

Nog niet. Totdat vastgesteld kan worden dat de 10 maanden lange vertraging de nieuwe standaard is, geef ik ze het voordeel van de twijfel. Vanavond zullen 800 Microsoft points mijn digitale portemonnee verlaten en zal ik beginnen aan wat volgens velen het beste verhaalgedreven stuk Bioshock is dat er bestaat. Beter laat dan nooit.

Waar het precies is misgegaan met de Final Fantasy-serie, daar is moeilijk een vinger op te leggen. Sommigen beweren dat Final Fantasy XII (2006) het laatste hoogtepunt was, terwijl ik zelf stug volhoud dat de serie sinds VI (1994) in een neerwaartse spiraal verkeert. De meest recente iteratie, Final Fantasy XIV (2011), werd niet alleen door critici ervaren als een flop, zelfs uitgever en ontwikkelaar Square Enix zelf bood tegen alle verwachtingen in haar excuses aan voor de online MMORPG. Het is duidelijk dat het Japanse bedrijf het spoor bijster is wat betreft haar vlaggenschipserie. Hoewel radicale veranderingen niet binnen het karakter van Square Enix passen, is dat de enige manier waarop de naam ‘Final Fantasy’ nog te redden is.

Om te beginnen zou Square Enix er verstandig aan doen om art director Tetsuya Nomura de deur te wijzen, zoals de jongens van 8-4 in hun recente podcast ook al suggereerden. Toen Square Enix in 1995 de overstap maakte van Nintendo’s consoles, waarop de eerste zes delen verschenen, naar Sony’s Playstation voor Final Fantasy VII (1997), werd Nomura aangesteld als hoofd van de game art, terwijl voormalige art director Yoshitaka Amano’s taken werden gedegradeerd tot het ontwerpen van de logo’s.

Ritstastisch

Zonde. Niet alleen omdat de ontwerpen van Amano ware kunstwerken waren, ze bevatten zelfs kenmerken van traditionele Chinese schilderkunst. Maar hoewel Nomura’s stijl concreter was dan die van Amano, en daardoor aantrekkelijker werd voor het grote publiek, is het duidelijk dat zijn originaliteit en daarmee variatie per deel afnam. Japanse pop- en rockidolen lijken alsmaar een belangrijkere bron van inspiratie te worden en Nomura hanteert kennelijk het motto ‘hoe langer de rits, hoe beter.’ Het afdekken van die lange kous (zie rechts) met een ‘jurk’ van riemen, neem ik hem nog steeds kwalijk.

Gisteren kondigde Activision speciaal voor de fanatiekste fans Call of Duty Elite aan. Elite is een betaalde dienst die fans toegang geeft tot alle beschikbaar downloadable content, uitgebreide statistieken over hun prestaties en meer, voor alle CoD-delen vanaf het vorige deel; Black Ops.

Bij de aankondiging ontstond direct gemor onder gamers, die deden alsof de prijs verhoogd wordt door die gierige vrekken bij Activision. Die kritiek is onterecht. Activision doet haar fans niet alleen een plezier met Elite, maar zet ook een voorzichtige stap naar een duurzamer verdienmodel voor haar games.

Bedien je fans

Met de introductie van Elite laat Activision zien dat ze weet hoe waardevol haar meest trouwe klanten kunnen zijn. Nu worden fans vaak niet optimaal bediend. Als een uitgever een spel maakt voor in de schappen, stemt ze het product af op de wensen van een breed publiek. Het heeft weinig zin om te investeren in extra’s voor een groep trouwe fans die het spel zonder die functionaliteit ook wel koopt.

Call of Duty Elite wordt binnen het spel direct aangeboden aan spelers. Dit verdienmodel maakt het mogelijk voor Activision om haar fans op de wenken te bedienen en daarvoor direct betaald te krijgen. Het is dus een win-winsituatie: spelers zijn dolgelukkig met voor hen gemaakte content, Activision verdient aan het leveren van het gewilde product.

Meer

Klagende collega’s moeten er bij stilstaan dat Activision niet de prijs verhoogt. Op het schijfje in de winkel staat nog alles wat je zou verwachten: singleplayer, multiplayer, coöp, allemaal onbeperkt toegankelijk. Elite is meer erbovenop voor degene die meer willen.

Het idee dat Elite ‘gratis’ op het schijfje had kunnen staan, is niet gegrond in de realiteit. Activision had geen reden om Elite te maken, als ze het niet apart kon verkopen aan fans. Nu kan dat, dus doet ze het. Elite had zonder abonnement niet bestaan, gezien Activision geen model had om er winst op te maken. Critici wijzen naar Blizzard en Bungie, die geen extra kosten in rekening brengen voor functionaliteit die lijkt op die in Elite. Deze twee ontwikkelaars zijn echter uitzonderingen die het zich kunnen veroorloven om tijd en geld te steken in functionaliteit die niet tot extra verkopen zal leiden. Bijna elke andere uitgever wil geld verdienen aan de extra moeite en dit verdienmodel stelt ze hiertoe in staat.

Eindelijk!

Gamers zouden eigenlijk van de daken moeten schreeuwen: “EINDELIJK!” Al sinds 2005 zijn er spelcomputers op de markt waarvan de connectie met het internet een belangrijk onderdeel is. Behalve wat downloadable content en bij-projecten op Xbox Live Arcade is experimentatie met verdienmodellen via Xbox Live en Playstation Network uitgebleven. We kopen onze spellen nog steeds ‘gewoon’ in een doosje, net als op de Playstation 2, en uitgevers maken nog nauwelijks verrijkende content online beschikbaar. Initiatieven zoals Playstation Plus hebben gefaald door gebrek aan focus. Het was een ‘beetje van alles’ en daarmee vooral niks. Elite biedt een strakker afgebakend pakket mogelijkheden, dat afgestemd is op een specifieke doelgroep.

Het wordt wel eens tijd, want laten we eerlijk wezen: het is onzinnig dat ik evenveel voor mijn Call of Duty betaal als de grootste fan, terwijl ik een honderdste van de uren maak. Het is niet alleen onrechtvaardig, maar ook slecht voor de verkoop van het spel. De instapdrempel, de prijs, is namelijk hoog voor iedereen. Door mensen die meer spelen en meer willen extra te laten betalen, kan de instapprijs uiteindelijk omlaag. Meer mensen kunnen het spel proberen, waardoor meer mensen goede games spelen en uitgevers meer goede games verkopen.

Voorzichtige stap

Het verdienmodel achter de grote games van vandaag is op sterven na dood. Uitgevers over de hele wereld hebben het moeilijk. Activision zet eindelijk een stap richting een nieuwe manier van content ontwikkelen voor en verkopen aan gamers die erom vragen. Met haar meest waardevolle IP nota bene. In deze conservatieve industrie verdient ze daar slechts complimenten voor.

2D-games tegenover 3D-games: wat hebben we liever? Dat was het thema van Gamelab #8 op 24 mei in Pakhuis de Zwijger. Althans, dat zou het zijn geweest als de sprekers duidelijk hadden gepleit voor het een of het ander. In plaats daarvan werd er vooral gepraat over hoe de designers zelf de dimensies toepassen.

3D-stappenplan

Pjotr van Schothorst van Vstep opende de avond met te vertellen over de 3D-omgevingen die zijn studio maakt voor digitale trainingsprogramma’s. Zo is Rescuesim een training voor brandweermannen, waarin ongelukken worden gesimuleerd. Een ander voorbeeld dat hij noemde was Ship Simulator, waar je bijvoorbeeld brandjes moet blussen op schepen en boorplatformen. In een handig stappenplan liet Pjotr zien hoe 3D-omgevingen worden gemaakt, maar nergens ging hij de ‘strijd’ aan met de andere sprekers, zoals het thema wel suggereerde.

Ook Martin de Ronde pleitte niet voor het een of het ander, en gaf met zijn ‘Top 10 favoriete 2D- en 3D-momenten’ meer een overzicht van de ontwikkeling van 3D door de jaren heen. Het was mooi om te zien dat er in oude 2D-games al een derde dimensie werd gesuggereerd door simpelweg het perspectief te veranderen.

Een dimensie minder is een zorg minder

Het was echter vooral de presentatie van Richard Boeser van Sparpweed die het publiek prikkelde. Hij vergeleek de kwaliteiten van 2D- en 3D-games (“Toegankelijkheid is goed, realisme is saai.”). Daarbij gaf hij voorbeelden waarin de vertaling van 2D naar 3D al dan niet geslaagd was. Volgens Richard was bijvoorbeeld de overgang van 2D naar 3D bij Worms 3D alles behalve een vooruitgang: het inschatten van een afstand was moeilijker en er was geen strategisch overzicht. “Een dimensie minder is vaak een zorg minder”, zei Richard, maar 3D kan daarentegen wel helpen oriënteren omdat het doelen ver weg kan tonen. Hij concludeerde dat zowel 2D als 3D een eigen waarde hebben. De ontwikkelaar moet een keuze maken op basis van of het past bij de kern van het spel.

Matthijs Dierckx van Control nam vervolgens het woord en vertelde in een gesproken, humoristische column over 3D en stereoscopisch 3D. Hij gaf veel stof tot nadenken, maar raasde (zoals het hoort in een vermakelijke column) van onderwerp naar onderwerp.

Chris van der Linden van Kalydo sloot de avond af met een presentatie over de opkomst van browsergames zoals de 3D-MMORPG Runes of Magic. Hij legde uit hoe moeilijk het is om high-end 3D-games voor de browser aan de man te brengen, maar ook welke voordelen het met zich meebrengt. Het publiek kreeg een exclusieve trailer te zien van Runes of Magic, dat op de E3 voor het eerst speelbaar zal zijn.

Chris nam echter eveneens geen stelling in het debat tussen 2D en 3D. Die strijd was helaas niet aanwezig. Mede door het gebrek aan een panel op het einde bleef een conclusie op het thema van de avond uit. De volgende Gamelab is in september: dan begint het derde seizoen.

De game-industrie vergelijkt zich graag met de filmindustrie. Die vergelijking wordt vooral vaak gezocht om de buitenwereld te laten weten dat gaming heus een groot, volwassen en cultureel relevant medium is. Dat die onzinnige spiegeling nog steeds nodig is, is natuurlijk jammer. Nog vervelender is dat de game-industrie momenteel meer overeenkomsten lijkt te vertonen met gangsta rap dan met film. Minus drive-by shootings tussen rivaliserende ontwikkelaars.

“I have a competition in me, I want no one else to succeed”. Deze zin wordt in een sleutelscène uitgesproken door Daniel Plainview, de hoofdpersoon in de film There Will Be Blood. Plainview werkt zichzelf vanuit het niets op tot een zakelijk ongelooflijk succes in de olie. Zijn tragiek is echter dat hij daar geen bevrediging uit haalt. Het is voor hem niet genoeg om zelf succesvol te zijn, hij wil anderen zien falen. Liefst mede door zijn toedoen.

Dit sentiment kan ook in de game-industrie steeds vaker geproefd worden. Zo is het bijvoorbeeld voor Peter Vesterbacka, CEO van Rovio (die lui van Angry Birds), blijkbaar niet genoeg om zelf een ongelooflijk succes te boeken; andere platformen en gametypes moeten in een roes van onoverwinnelijkheid dood verklaard worden. Omgekeerd schamen tientallen succesvolle consolegame-ontwikkelaars zich er niet voor te verklaren dat ze de Zynga’s van deze wereld het liefst zo snel mogelijk in elkaar zien storten. Of neem een wannabe social gaming-netwerk als Hi5 dat eigenlijk vooral in het nieuws komt wanneer ze Facebook de grond in willen trappen.

Haters be hatin’

Er kruipt zo langzamerhand nogal wat vijandigheid  in, echt waar, een industrie die vroeger een stuk relaxter was. Die vijandigheid wordt nog eens versterkt, omdat een groot deel van de game-industrie blijkbaar een groot aanhanger van de George W. Bush Doctrine is geworden. Die luidt kort samengevat: “Either you are with us, or you are with the terrorists.”

Het lijkt er tenminste op dat in het internationale gamesdebat iedereen lijnrecht tegenover elkaar staat. Een genuanceerde mening is zelden te horen. Je vindt ‘1 Euro-Apps’ een hemelse revolutie of het is de grootste bedreiging voor de game-industrie ooit. Je bent indie of een commerciële uitbuiter. Je vindt social games veredelde Skinner-boxes of het is de casual gamerevolutie die gaming eindelijk écht mainstream maakt. Alle serious games zijn gesubsidieerde troep, etc. Het is East side of West side, bitch. Het lijkt erop dat de fanboy flame wars zijn overgeslagen naar de professionele game-industrie.

Terwijl bij al die wederzijdse doodverklaringen en vijandigheid een bekende, aan Mark Twain toegeschreven, uitspraak past: “The reports of my demise are greatly exaggerated”. Neem bijvoorbeeld premium Triple A-games of de traditionele gamesretail. Die worden inmiddels bijna dagelijks doodverklaard, maar zullen naar alle waarschijnlijkheid nog jaren bestaan. De meeste overlijdensberichten in onze industrie zijn daarom vooralsnog als die op Twitter: Te vroeg of te hard van stapel lopend.

Toch is er is wel wat aan de hand natuurlijk.

Feestje

Degene die een ander graag ziet falen, de dood toewenst of de revolutie uitroept, voelt zich meestal bedreigd, heeft wat te verkopen, of beide. Om met dat eerste te beginnen: dat velen in de game-industrie zich bedreigd voelen, is niet onterecht. De professionele game-industrie is heel divers aan het worden, maar gaat momenteel ook door een crash, eufemistisch ‘transitie’ genoemd. Alles en iedereen die je (potentieel) het brood uit de mond stoot, of je eens zo betrouwbare business aantast, kun je inderdaad als een bedreiging ervaren. Die zie je inderdaad liever falen.

Interessant is dat die bedreiging niet alleen gevoeld wordt door de gevestigde console en PC-retailpartijen, maar ook al door de relatieve ‘nieuwkomers’. Het lijkt erop dat alle partijen op hetzelfde feestje staan waar net een horde onuitgenodigde gasten is binnengekomen, en iedereen ziet dat er toch echt te weinig bier in huis is.

Bovendien, succes dat snel komt, kan ook zo weer verdwenen zijn in deze industrie. Neem bijvoorbeeld muziekgames die door een heftige boom/bust cycle zijn gegaan. Ook Peter Vesterbacka weet dat de waarschijnlijkheid dat ze het succes van een Angry Birds kunnen reproduceren nagenoeg nul is. Een perfect storm waarin je met een al bestaand gameconcept tientallen miljoenen kunt verdienen, doet zich niet vaak voor. Een Zynga zal om andere, pure statistische redenen, nooit een game kunnen maken die hoger piekt dan Farmville.

Couldn’t give a shit

Dan komen we bij dat andere argument voor de luide doodverklaringen: men heeft wat te verkopen en probeert op deze manier de aandacht op zich te vestigen. Dat geldt voornamelijk voor de relatief nieuwe toetreders op de markt of bedrijven die besloten hebben het roer radicaal om te gooien. Maar wat schiet je ermee op om in de pers controversiële uitspraken te doen? De gemiddelde Angry Birds-speler of virtuele boer couldn’t hoogstwaarschijnlijk give a shit. Je echte klanten bereik je er dus niet mee.

Wat het publiekelijk preken van totale market disruption hopelijk wel doet, is het aantrekken van investeerders. In markten waarin heftige veranderingen plaatsvinden, kan veel geld worden verdiend. Zo denken veel investeerders, en niet onterecht. Voor nieuwe toetreders in de gamesmarkt op zoek naar kapitaal kan het dus geen kwaad om te roepen dat de concurrentie ten onder gaat, en het ruim baan is voor nieuwe businessplannen en -modellen. Veel, niet alleen gamesbedrijven, lijken op deze manier vooral bezig zichzelf te verkopen. Wie wil er niet een deel van die tientallen en honderden miljoenen funding proberen binnen te hengelen voor het circus weer verder trekt? Sommige opportunisten zien de potentiële investeerder zelfs als de echte, zo niet de enige klant.

Media

Het is de games(vak)media verwijtbaar dat ze te veel aandacht besteden aan pseudo-controversiële uitspraken en het kritiekloos opschrijven daarvan. Daarbij de achterliggende agenda’s van zulke uitspraken negerend. Controverse is voor media natuurlijk extreem aantrekkelijk. Het zorgt voor een makkelijke kop en game-industrienieuws wordt zelden breed doorgeëchood, zeker in Nederland, tenzij er een faux conflict of andere negatieve insteek is. Okee, goed nieuws is geen nieuws, maar specialistische media mogen wel wat terughoudender zijn met het berichten over dit soort uitspraken. Anders kun je net zo goed alle persberichten van zo’n bedrijf integraal overnemen.

Het is bovendien opvallend dat de ‘nieuwe’ toetreders in de game-industrie die echt waarde toevoegen zich vaak veel stiller houden. Die lijken weinig behoefte te hebben om anderen publiekelijk de grond in te trappen of success te willen boeken ten koste van een ander. Denk aan een Popcap of Three Rings bijvoorbeeld, die in korte tijd meerdere succesvolle titels over een breed scala aan platformen hebben uitgerold, en van nieuwe en oude businessmodellen gebruik maken.

De grootste schreeuwers, die revolutie prediken, zijn vaak degenen die het minst overtuigd zijn van hun eigen kracht. Of die hebben wat te verkopen. Als een nieuwe-media goeroe die roept dat alles nu toch echt helemaal anders wordt, en je een sukkel bent als je niet meedoet.

Laat media daar dus wat terughoudender in zijn, en laten journalisten en game-ontwikkelaars vooral niet verdergaan met het creeëren van een soort turf war. Daar hebben we hele leuke games voor.

Gisteren vond in Utrecht Debite plaats, een debatavond waarin stellingen verdedigd en aangevallen werden in een geïmproviseerde boksring. Echte klappen werden er alleen niet uitgedeeld.

Vil(l)e

De eerste ronde was het scherpst. René Glas, assistent professor bij de opleiding New Media and Digital Culture aan de Universiteit Utrecht nam het op tegen Dylan Nagel van Paladin Studios. De stelling: Social media games als Farmville misleiden de consument. Een lastige stelling om te verdedigen. René deed desondanks zijn best. De misleiding kwam volgens hem vooral voort uit de ‘suggestie van gratis’ die de games die meestal eindigen op –ville in zich hebben. Terwijl dat helemaal niet zo is. Om écht verder te komen moet je immers allerlei toebehoren kopen. Doe je dat niet, dan zal je nooit zo’n mooie moestuin krijgen als de mensen in je netwerk. Spellenmakers proberen je er daarnaast over te halen om volstrekt onbekenden te spammen met je eigen spel – ze toe te laten in je netwerk – om zo weer net dat ene appelboompje te kunnen planten. Sociale netwerken worden zo ook nog eens bevuild en missen daarmee hun doel. Een netwerk van vrienden wordt door deze spellen een netwerk van mensen die alleen hetzelfde spelletje spelen.

Dylan pareerde de aantijgingen luchtig. Volgens hem zijn mensen prima in staat om voor zichzelf te zorgen. Wil je er niets aan uitgeven, dan doe je dat niet. Deze spellen zijn helemaal niet het grote kwaad. Ze bieden gewoon toffe ervaringen zoals games altijd al gedaan hebben. Als mensen daarbij bereid zijn iets extra’s te kopen, dan toont dat alleen maar aan hoe leuk ze het spel vinden. Sociale netwerken worden ook helemaal niet bevuild. Facebook vraagt altijd netjes wie je wilt toevoegen. Dat mensen via zo’n spel met elkaar in contact komen verreikt de online ervaring juist.

Tijdens de rondvraag klonk er vanuit het publiek vooral een waarom-vraag door. Iemand vroeg waarom mensen in godsnaam geld betalen voor een rode tractor. Ikzelf vroeg me af of we met het succes van Farmville ons niet in een staat van omgekeerde evolutie begeven. De eerste vraag werd door Dylan onbedoeld grappig beantwoord met: “De rode tractor is een vorm van zelfexpressie”. Voor mijn vraag kreeg hij jammer genoeg de tijd niet om hem te beantwoorden. Zoals ook het debat zelf werd de rondvraag strak getimed en afgegongd.

David en Goliath

In de tweede ronde stond onze eigen David Nieborg tegenover Matthijs Dierckx Kuijper van Control. De stelling: Gameontwikkelaars moeten meer verantwoordelijkheid nemen. Dit debat werd een haast onnavolgbaar rommeltje waarbij vooral veel langs elkaar heen gepraat werd. David moest de stelling verdedigen, maar in zijn betoog werd nergens duidelijk wie nou waarvoor verantwoordelijkheid moest nemen. In het begin haalde hij Sony en de PSN-hack kwestie aan, kennelijk om aan te tonen dat het bedrijf dus verantwoordelijk moet omspringen met persoonsgegevens. Daarna toonde hij dertig logo’s van de Guitar Hero reeks waarmee hij leek te willen zeggen dat ze hun artistieke verantwoordelijkheid moesten nemen. Vervolgens liet hij een screenshot van Gears of War zien wat hij te gewelddadig leek te vinden (maar later toch weer niet). De rondvraag eindigde niet verrassend in een chaos waarbij het publiek weinig meer van David overliet. Matthijs hoefde enkel de scherven bijeen te rapen om de overwinning te claimen.

Levensbelang

In de laatste ronde ging het er het vriendelijkst aan toe. Op het saaie af. Tim Laning van Grendel moest de volgende stelling weerleggen: Subsidie is van levensbelang voor de Nederlandse gameindustrie. Degene die voor de stelling opkwam was Seth van der Meer, voorzitter van NLGD Festival of Games. Door de presentaties heen was in ieder geval duidelijk dat beide heren subsidie gewoon belangrijk vinden (Laning is er zelf ook niet vies van). Tim benadrukte wel dat subsidie beter verdeeld zou moeten worden, maar daar was Seth het ook wel mee eens. Daar waar de twee dan maar geforceerd over in conclaaf gingen was het woordje ‘levensbelang’. Vanuit het publiek zei Jan-Willem Nijman dat hij in ieder geval geen subsidie nodig heeft, waarop Seth antwoordde: “Ook goed, dan niet”. Uit recalcitrantie vroeg ik JW of hij met subsidie zijn Super Crate Box misschien van wat toffere graphics had kunnen voorzien. Boe-geroep en een enkele “fuck you” viel mij begrijpelijkerwijs ten dele. Ach, alles voor een beetje meer vuurwerk.

Debite is een leuk initiatief. De opzet en aankleding is er. Maar volgende keer zie ik graag meer mensen tegenover elkaar die het fundamenteel met elkaar oneens zijn. Dan zou dit wel eens interessante avondjes verbaal geweld kunnen opleveren.

Foto: Getty Images

De discussie over de effecten van geweld in games is weer opgelaaid door de mall shooting in Alphen aan den Rijn. De Telegraaf schreef dat de dader Tristan van der Vlis “bezeten” was van de First Person Shooter Call of Duty: Modern Warfare 2, en dat deze game bovendien “bizarre overeenkomsten” heeft met de tragische moordpartij in Alphen.

Moderne oorlogsvoering

Afgezien van de hysterische reacties van extreem behoudende gamers, die vooral bang lijken dat hun hobby wordt afgeschaft, zijn er ook kritische kanttekeningen te plaatsen bij het beeld dat games een belangrijke factor zijn in de aanloop naar willekeurige schietpartijen. David Nieborg schreef dat juist doordat dit soort schietpartijen zo zeldzaam zijn, en games als Modern Warfare 2 zo enorm populair, er enige terughoudendheid zou moeten bestaan om deze twee direct aan elkaar te verbinden.

Want afgezien van de beruchte ‘vliegveldscène’ in Modern Warfare 2, heeft het spel helemaal niet zoveel inhoudelijke overeenkomsten met mall shootings. Modern Warfare 2 gaat juist precies daarover: moderne oorlogsvoering. Het is mede zo populair omdat het aansluit bij een bredere cultuur waarin moderne oorlogsvoering zelf wordt verheerlijkt. De beeldvorming van de militaire operatie van de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië tegen Khadaffi in Libië werd gedomineerd door één enkel beeld: het machtige oorlogsschip van de geallieerden dat Tomahawk-raketten afvuurt in de nacht. Net als de raketten, is dit beeld overweldigend. Zelfs Nederlandse politici en commentatoren konden het niet helpen te glunderen als ze over deze machtige beelden spraken. Op CNN ging de berichtgeving nog verder in deze richting, en lag de nadruk op een vergelijking van militaire slagkracht van beide partijen, en werd de explosieve kracht van de Tomahawk-raketten en andere specificaties van de geallieerde wapens geanalyseerd. Op de site van CNN staat ‘prachtige’ action footage van rebellen die speciaal voor de camera hun RPG’s en luchtafweergeschut even afvuren.

Kritiek op verheerlijking

Dit soort kritiek op de verheerlijking van modern oorlogstuig stamt al uit de eerste Golfoorlog van 1990-91, waar de camera’s op de vliegtuigen en bommen de oorlog voor het eerst op een computerspel deden lijken. Vergelijkbare geluiden gingen op tijdens de tweede Golfoorlog van 2003. Ook in de oorlog tussen Israël en Hezbollah in de zomer van 2008 maakte CNN veel gebruik van Google Maps (de hype van toen, vergelijkbaar met Twitter nu), waardoor de strategische dimensie van het conflict benadrukt werd. Als in een game dus.

De fascinatie en obsessie van Tristan van der Vlis met geweren en militair wapentuig is te plaatsen in een bredere cultuur van de verheerlijking van de militaire superioriteit van het Westen. Heel veel gewelddadige games maken juist zelf ook deel uit van deze cultuur. De nadruk op de realistische grondslag en gedetailleerde specificaties van wapens in spellen als Modern Warfare, Battlefield en Medal of Honor is een teken van het ontzag dat we hebben voor het geavanceerd wapentuig en het geoliede militaire apparaat. Zelfs pacifisten moeten toegeven dat de techniek en macht achter een geavanceerd wapen indrukwekkend is.

State of Emergency

Dit verklaart ook waarom een spel als State of Emergency lang niet zo populair is geworden als de realistische oorlogsspellen. In dit spel uit 2002 ren je door een druk en chaotisch winkelcentrum. Je moet wapens vinden of improviseren om zoveel mogelijk punten te halen door zoveel mogelijk schade en leed toe te brengen. Dit spel gaat werkelijk inhoudelijk over mall shootings, die in de VS vaker voorkomen dan in Nederland. Maar ook al heeft State of Emergency de nodige controverse veroorzaakt (dat lijkt het enige doel geweest te zijn van het spel, want kwaliteit had het nauwelijks), het is lang niet zo populair en cru gezegd ‘inspirerend’ geworden bij spelers als een ‘realistisch’ oorlogsspel als Modern Warfare 2.

Gewelddadige spellen moeten te allen tijden met zorg en nuance benaderd worden, omdat ze wel degelijk een effect kunnen hebben op spelers door ze te laten wennen aan geweld en ‘terloops’ moorden. America’s Army wordt namelijk om deze reden door het Amerikaanse leger gebruikt om rekruten te ‘desensitiveren’ voor schieten  en moorden. Voor een soldaat is het namelijk juist geen goede eigenschap om te twijfelen bij het overhalen van de trekker. Maar de manier waarop geweld en vooral geavanceerd wapentuig wordt gepresenteerd in games is een reflectie van hoe het wordt behandeld in andere media in onze cultuur. Games moeten niet in isolatie hiervan worden beschouwd.

Ruben Meintema is eindredacteur van Homo Ludens Magazine. Bovenstaande artikel verscheen eerder op zijn blog.