Samen met je vrienden strijden voor hetzelfde doel. Het gekrijs van 14-jarige gamertjes en de chaos in competitieve multiplayergames vermijden door een keer niet tegen elkaar te spelen, maar samen te werken. Samen bloeden, zweten, gefrustreerd raken en overwinnen: een coöperatieve spelstand in games is tegenwoordig bijna onmisbaar en wordt onherroepelijk geassocieerd met een betere speelervaring. Wie vroeg zich niet af waarom een co-op mode in Killzone 2 zo overduidelijk afwezig was, terwijl de game er zowat omheen gebouwd leek te zijn? Zelfs in reviews werd het ontbreken van het samen spelen genoemd als minpunt, alsof het tegenwoordig een must is om co-op te ondersteunen. Hoe zijn we ooit tot dit punt gekomen?

Een (splitscreen) beeld van het verleden

Co-operative play kwam al vroeg voor in de arcadehallen, maar de eerste noemenswaardige consolegame met co-op was het populaire platformspel Bubble Bobble voor de NES, uitgekomen in 1986. Twee spelers, die samen één speelscherm deelden, moesten vanaf dat moment ook rekening houden met een nieuw gameplayelement: de afstand die zich tussen hen bevond.

Maar ook in andere genres werd coöperatief spelen steeds vaker een optie. Shoot ‘em ups (oftewel shmups) zoals Contra en Darius maakten een groot deel uit van het aanbod en werden in toenemende mate uitgerust met co-op. Hetzelfde gold voor beat ‘em ups zoals Teenage Mutant Ninja Turtles en Streets of Rage. Dat het juist in deze genres steeds vaker mogelijk werd om samen te werken is niet zo vreemd, gezien hun populariteit in de jaren tachtig.

Contra III voor de SNES was begin jaren negentig een van de eerste games die afstapten van het gedeelde enkele scherm en overgingen op splitscreen co-op, waardoor spelers minder afhankelijk waren van de locatie van hun collega. Hoewel deze vorm nooit is uitgestorven, deed zich enkele jaren later wel een alternatief voor: co-op spelen via een LAN- of internetverbinding. De pc was niet meer weg te denken uit de gamewereld en ook in typische pc-genres zoals first-person shooters en strategiegames werd vaker gespeeld met de mogelijkheden van co-op play.

Op de eerste PlayStation, de Nintendo 64 en de Dreamcast verminderde de aanwezigheid van co-op ten opzichte van de consolegeneratie daarvoor. Er waren wel car combat games zoals Twisted Metal, first- en third-person shooters zoals Perfect Dark en mijn persoonlijke favoriet Future Cop, plus fighters zoals Super Smash Bros., maar breed was het co-op-aanbod niet. En dat zou even zo blijven…

Co-op als standaard

…tot ongeveer vijf jaar geleden om welke reden dan ook de regelmaat van co-op modes in games weer toenam op alle platformen en binnen vrijwel alle genres. Een aantal spellen zette al een stap in de juiste richting, maar sinds Gears of War lijkt er een consensus te zijn: games moesten ook in co-op gespeeld kunnen worden.

Coöperatieve spelstanden hebben de potentie om veel toe te voegen aan de speelervaring. Zo vind ik de Halo-franchise niet veel bijzonders, maar dat neemt niet weg dat ik het eerste deel volledig heb uitgespeeld. In co-op mode met mijn broer, welteverstaan. Van het verhaal of het Halo-universum in het algemeen heb ik weinig tot niets meegekregen. Wat me wel is bijgebleven, is dat we als twee gehelmde Master Chiefs gezamenlijk zaten te vloeken als het misging en extreem opgelucht waren als we wonnen. De waarde die ik nu aan Halo hecht, is meer verbonden met die co-op ervaring dan met de game zelf. Het had dus evengoed een andere game kunnen zijn.

Rainbow Six: Vegas 2 bijvoorbeeld, dat ik onlangs in co-op uitspeelde met een vriend en waarin het een enorm tactisch voordeel gaf om van tevoren te bespreken hoe we een situatie zouden benaderen en afwerken. Het gevoel van voldoening was in het geval van zo’n vlot afgehandeld succes een stuk groter dan bij het spelen met de wisselvallig intelligente computergestuurde teamgenoten.

Uncharted 2

Als het even kan, moet er dus een co-op mode in. Dat dacht ook ontwikkelaar Naughty Dog, die het nodig vond om Uncharted 2 te zegenen met de mogelijkheid om in het gezelschap van twee vrienden of onbekenden het verhaal te doorkruisen. Afgaande op de vroege bèta is men erin geslaagd om het ook daadwerkelijk te laten werken.

Het level in de bèta is erg kort, maar maakt duidelijk dat er niet zomaar +2 players in zijn geplempt zonder verdere uitwerking, zoals dat in de beginjaren van co-op vaak gebeurde. Omdat de omgeving iets anders is opgebouwd dan in de singleplayer, zijn er ook andere sub-objectives te vinden, waar iedere speler aan bij moet dragen. Sommige hiervan zijn wat onbenullig: zo zijn er bij het optillen van een kast niet écht drie personen nodig om het eikenhouten erfstuk van je oma omhoog te werken. In tegendeel, terwijl hoofdpersonage Nate in zijn eentje de kast overeind tilt, moeten oude bekende Sully en nieuweling Chloe gewoon in de buurt staan om de wacht te houden en met getrokken wapens om zich heen te kijken.

En er zit meer in. Aangezien de meest voordehandliggende doorgang in het level is geblokkeerd door het wrak van een bus, moeten de spelers een manier vinden om aan de overkant te komen. Hierbij moet een van hen in een lantaarnpaal klimmen, om na wat rondklauteren op een vervallen gebouw wederom een boekenkast te vinden die van pas komt bij het beklimmen van de omgevallen bus (kasten waarderen zul je!). Maar om in die eerste paal te kunnen klimmen, moet één speler met de actieknop wel eerst een kontje geven aan een andere speler, want de hoofdrolspelers zijn niet Altaïr of Cole McGrath.

Mochten er nog wat vijanden ronddwalen, dan is het aan de achtergebleven spelers om daarmee af te rekenen. Dit is een leuke manier om met co-op play om te gaan, zonder dat het voelt alsof het erop is geplakt uit verplichting aan de community en om de co-op trend te volgen. Bovendien doet het niet af aan de Uncharted-vibe, ondanks dat slechts één speler Nathan Drake mag zijn.

De waarde van co-op?

Alleen: gedurende de meer dan vijf keer dat ik de co-op missie in de bèta speelde, kreeg ik welgeteld één keer hulp om het zijweggetje te nemen, verder te klimmen en de kast uit het gebouw te duwen. Iedere andere keer was ik degene die met virtuele zoolafdrukken in zijn handen achterbleef, omdat andere spelers simpelweg afwachtten tot ze omhoog werden geholpen.

Nu vind ik dit in principe niet erg, want ook het schietgedeelte van de game heeft zijn waarde en ik wil andere spelers hun klimplezier niet ontnemen. Daarnaast heeft de uiteindelijke game ongetwijfeld meer klim- en springstukken, dus wordt het toch voortdurend geven en nemen tussen de verschillende spelers.

Maar dit is wel waar een coöperatieve spelstand voor mij zijn waarde verliest: samen spelen in Uncharted 2 kan alleen online en is daarom een stuk onpersoonlijker en omslachtiger dan splitscreen. Ik kan me voorstellen dat de console er moeite mee heeft om een zware game als Uncharted twee keer te moeten afspelen voor een dubbele weergave op een gesplitst scherm.

Helaas is dat wel precies waarom ik fan ben van coöperatieve modes. Co-op staat voor mij gelijk aan splitscreen-actie met vrienden. Het heeft juist meerwaarde omdat je samen op de bank zit en af kunt spreken dat je elkaar om de beurt die net iets te hoge lantaarnpalen helpt te beklimmen en de overdaad aan zwerfwapens snel en eerlijk kunt verdelen. Als mijn buddy in de game niet bij me in de kamer zit, kan hij net zo goed computergestuurd zijn. Ik kan het brein achter dat andere personage immers toch niet zien.

Niet dezelfde impact

Dus ook al kan en ga ik dit najaar de verhaallijn van Uncharted 2 waarschijnlijk gewoon spelen met vrienden en headsets gebruiken om met ze te communiceren, dan heeft dat lang niet dezelfde impact als wanneer we op de bank zouden zitten om elkaar op te jutten en toe te juichen. Dan zou de taakverdeling in ieder aspect van de game binnen no-time gemaakt zijn en een stuk democratischer werken dan online.

Ik had er niet wakker van gelegen als de co-op mode nooit in de game had gezeten, maar ik vind het jammer dat Naughty Dog het punt van coöperatief spelen voor mij een beetje heeft gemist. De spirit die de 8-bit voorvaderen van Nathan Drake hebben nagelaten, is blijkbaar verdwenen. Niet dat de ontwikkelaar geen goed werk heeft geleverd met zijn ideeën en uitvoering voor samenwerking door spelers; online co-op kan me gewoon niet boeien.