Was het maar zo simpel



Next Level verschijnt wekelijks in nrc.next. Dit is een alternatieve versie van de column die gisteren in de krant stond.

Columbine, 1999. Virginia Tech, 2007. Alphen aan den Rijn, 2011. Plaatsnamen die voor eeuwig verbonden zijn met de gruwelijke beelden van verknipte geesten die in koelen bloede dood en verderf zaaiden. Na elke ramp volgen direct pogingen om de daders te begrijpen. Triviale details uit het persoonlijk leven van de moordenaars worden minutieus gedocumenteerd. Daarmee de indruk wekkend dat als er maar genoeg ‘feiten’ zijn er misschien een antwoord komt op de vraag: waarom?

Wetenschappers en deskundigen blijven erop hameren dat er niet zoiets bestaat als een duidelijk daderprofiel met een bijbehorende checklist. Er is niet één factor die allesbepalend is voor gewelddadig gedrag. Experts zijn in staat om met enige kritische distantie in alle rust een beter beeld te scheppen van de dader. Maar, zo waarschuwen onderzoekers uitdrukkelijk, die conclusies mogen niet gebruikt worden om de toekomst te voorspellen.

Na de schietpartij in Columbine werd er van alle kanten gewezen naar het schietspel Doom. De twee moordenaars, Harris en Klebold, zouden dit spel gebruikt hebben om te oefenen. Onafhankelijk onderzoek van de FBI, gepubliceerd lang nadat het nieuws van de voorpagina’s was verdwenen, ontkracht de hardnekkige mythe dat een gewelddadig computerspel van invloed zou zijn geweest. Het is “onwaarschijnlijk” dat games of andere media “significante invloed” hebben gehad. De praktijk is duidelijk een stuk weerbarstiger. Eric Harris was zwaar depressief en Dylan Klebold een sociopaat.

Het is allemaal nog eens na te lezen in het boek Grand Theft Childhood, geschreven door twee Harvard-onderzoekers. Zij vegen de vloer aan met de berichtgeving over de link tussen games en schietpartijen. Zo constateren de Amerikaanse wetenschappers dat de aandacht voor schietpartijen enorm is, juist omdat ze zo ongewoon zijn.

Juist vanwege de zeldzaamheid van schietpartijen zijn experts buitengewoon terughoudend met de link tussen mediaconsumptie en moorddadig gedrag. Als er dan toch naar trends gekeken wordt, dan valt op dat het aantal geweldsdelicten gepleegd door jongeren significant gedaald is gedurende de laatste decennia. Gamen, daarentegen, is de normaalste zaak van de wereld.

Terug naar Nederland. In de zucht naar duiding kopt het AD vier dagen na de ramp: “Bloedbad Tristan lijkt griezelig veel op computerspel”. De insinuaties van het AD zijn pijnlijk. Want juist uit al die voorgaande schietpartijen bleek na maandenlang onderzoeken dat games helemaal geen rol van betekenis gespeeld hebben. Sommige daders bleken helemaal geen games gespeeld te hebben. Het AD baseert zich op anonieme “bekenden” die stellen dat Tristan een gamer was. Maar hoe vaak en hoeveel hij speelde? Of hij de inmiddels beruchte vliegveldscène uit schietspel Modern Warfare 2, waar het AD naar verwijst, daadwerkelijk ook gespeeld heeft? Het blijft gissen. Opvallend is dat bijvoorbeeld tv-programma Nieuwsuur het ‘nieuws’ van het AD klakkeloos overneemt en er een hele reportage omheen bouwt.

Uiteindelijk is een schietpartij zoals in Alphen niet te enkel te herleiden tot het al dan niet spelen van gewelddadige computerspellen. Sla het FBI-rapport The School Shooter: A Threat Assessment Perspective er maar eens op na. Daarin staat: “The roots of a violent act are multiple, intricate, and intertwined”. Het is ongepast om daags na een ramp als in Alphen antwoorden te zoeken in het mediadieet van de dader. Wat wel past is ingetogenheid, nuance en context. Snelle duiding door vlug typende journalisten, daar wordt niemand wijzer van. De drijfveren van de dader zullen nooit volledig helder worden. Maar aangezet door gewelddadige boeken, films of games? Ik zou bijna zeggen, was het maar zo simpel.

15 reacties

  1. Robert Gaal · 15-4-2011 · 14.08 uur

    Hulde voor dit stukje, en de krant die het publiceert.

  2. Henri Koppen · 15-4-2011 · 14.13 uur

    Inderdaad! Was het maar zo simpel. Leuk artikel om te lezen. Complimenten.

  3. Rick · 15-4-2011 · 14.34 uur

    Alphen aan den Rijn is het overigens, niet Alphen aan de Rijn.

  4. Stefan Keerssemeeckers · 15-4-2011 · 14.50 uur

    @ Rick

    Bedankt en fixed!

  5. Jos Bouman · 15-4-2011 · 15.00 uur

    Kijktip: Elephant (http://www.imdb.com/title/tt0363589/)

  6. Robert August de Meijer · 15-4-2011 · 15.43 uur

    Ik ben heel blij om te horen dat het aantal geweldsdelicten gepleegd door jongeren significant gedaald is gedurende de laatste decennia. Misschien kunnen wij spreken van catharsis?

    Ik vraag mij af hoeveel mensen bad-vibes hebben/krijgen (volgens de Volkskrant geloofde Tristan niet dat liefde bestaat) doordat zij slechte computerspellen spelen. Nee, het is nooit zo simpel, maar elke bijdrage telt.

  7. Pim · 15-4-2011 · 16.12 uur

    Het is natuurlijk heel erg aannemelijk dat zogenaamd ‘geweldadige’ spellen extra aantrekkingskracht hebben op mensen die al geobsedeerd zijn door wapens en geweld. Dat betekent niet dat je dankzij dit soort spellen een obsessie ontwikkelt voor wapens. Oorzaak en gevolg moet je niet om willen draaien. Dat klopt namelijk nooit.

  8. Niels · 15-4-2011 · 17.32 uur

    Zeventig(?) jaar geleden werden gewelddadigheden ongetwijfeld toegeschreven aan het nieuwe medium film. En daarvoor aan literatuur, theater & poppenkast spel.

  9. Roland van Hek · 15-4-2011 · 18.54 uur

    Ik zou het op prijs hebben gesteld als de AD-redacteur die dit stuk had geschreven even contact had opgenomen met Anton, Bas of mij om e.e.a. in perspectief te plaatsen.

  10. RonaldG · 16-4-2011 · 11.51 uur

    @Robert Ik denk dat het met catharsis niks te maken heeft. Zwaardere straffen lijkt me aannemelijker.

  11. Robert August de Meijer · 16-4-2011 · 12.11 uur

    @RonaldG: ik heb moeite om het verband tussen minder geweld onder jongerenen en zwaardere straffen te geloven (ja, ik ben vegetariër). Kan je mij helpen met persoonlijke ervaringen of onderzoek?

  12. norsie · 17-4-2011 · 13.03 uur

    Amen!

  13. RonaldG · 18-4-2011 · 11.16 uur

    @Robert Ik zou absoluut niet weten of het zo is dat zwaarder straffen helpt. Er zullen genoeg onderzoekjes gedaan zijn waaruit dat blijkt. Het lijkt me wel aannemelijker dan catharsis, want het spelen van videospelletjes als uitlaatklep is aantoonbaar onzin. Ik zou het zelf wel graag geloven. Ik eet overigens gewoon vlees. Het liefst heel veel.

  14. Harry Hol · 18-4-2011 · 14.32 uur

    Eerst even complimenten voor de column. Met plezier gelezen, al vond ik dat hij in next wel wat prominenter geplaatst had mogen worden.

    Wat betreft de discussie:

    Als we even naar de VS kijken: daar zijn de straffen een stuk zwaarder dan hier. Is daar minder misdaad? Zijn de delicten minder erg? Zijn bankiers daar eerlijker?

    Het bestaan van straffen schrikt wel degelijk daders af, maar het verhogen van de strafmaat verlaagt niet het misdaadcijfer. Veel belangrijker is de pakkans. Iemand die een misdaad beraamt, weegt af of de potentiële opbrengst het risico waard is en hoe groot de kans is dat hij moet boeten.

    Als het gaat om spontane misdaden, zoals de ‘crime passionel’ en het ‘zinloos geweld’ is de strafmaat helemaal niet relevant. Dat zijn geen afgewogen rationele acties waarbij de dader rekening houdt met de gevolgen.

    Overigens is het doel van straffen niet alleen het voorkomen van misdaden, maar ook een vorm van beschaafde wraak. De maatschappij wil dat de dader voelt dat wat hij of zij heeft gedaan niet wordt getolereerd.

    De roep om zwaardere straffen om volgens mij vooral daar uit voort. Op zich is dat ook een legitiem gevoel. Straf is straf.

  15. Bart de Boer · 11-5-2011 · 22.04 uur

    Ik vraag me af inhoeverre de daling niet bereikt wordt door de vergrijzing en de statistiek zo wordt vervuild.

    De rest van de column is een probleem van de journalistiek an sich. Weinig journalisten zijn echt ter zake kundig. Ik kan me nog een column herinneren dat de schrijver kranten oproept tot meer deskundigheid inzake videogames. Dit is op tal van terreinen terug te zien naar mijn mening. Journalisten voltooien een HBO Journalistiek en menen overal over te kunnen schrijven. Dit is een misvatting van jewelste en zou uitgebannen moeten worden door journalisten op te leiden met een bepaald vakgebied als extra. Op die manier vernietig je de wereld van stukjesschrijvers en creëer je een wereld van mensen die enigszins weten waar ze het over hebben

Volg de reacties op deze post via RSS

Plaats een reactie

Registreer je als vaste gebruiker. Heb je dit al eens gedaan, log dan in.

Hou de discussie menselijk en inhoudelijk. Reageer bij voorkeur onder je echte naam, met je foto als avatar (via Gravatar).

Toegestane HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>